Trawienie i fizjologia

Droga pokarmu

• Wole mają dzienne ptaki drapieżne. Sowy wola nie mają, pokarm trafia od razu do żołądka.
• Po obfitym posiłku wole widać jako wyraźne zgrubienie na piersi. Sokolnicy mówią, że ptak ma „pełne wole”.
• Większość ptaków drapieżnych rzadko pije. Dużą część wody dostaje z mięsa zdobyczy. Sępy i niektóre inne gatunki chętnie jednak piją i kąpią się.

Wypluwki dziennych drapieżników i sów

Wypluwki robią i sowy, i dzienne drapieżniki, ale wyglądają inaczej:

• W żołądku dziennych drapieżników jest bardziej kwaśno, więc kości są w dużej części strawione. Ich wypluwki to głównie sierść i pióra, z niewielką ilością kości.
• Sowy trawią kości słabiej, więc w ich wypluwkach są całe czaszki i kości. Dlatego do badania diety częściej używa się wypluwek sów (zob. moduł o sowach).

Sępy: specjaliści od padliny

Bardzo kwaśny żołądek

Soki żołądkowe sępów Starego Świata są niezwykle kwaśne, o pH ok. 1 (dla porównania: ludzki żołądek na czczo ma pH ok. 1,5–2, a po posiłku wyraźnie wyższe). Tak kwaśne środowisko:

• zabija wiele bakterii rozwijających się w padlinie, także groźnych dla innych zwierząt (to jeden z powodów, dla których sępy „sprzątają” padlinę, nie rozsiewając chorób),
• rozpuszcza kości.

Badania mikroorganizmów w jelitach sępów amerykańskich (sępnika różowogłowego i urubu) pokazały, że ich przewód pokarmowy jest też zasiedlony przez bakterie odporne na te warunki, typowe dla gnijącego mięsa. Ochrona to więc połączenie kwasu, odporności i wyspecjalizowanej flory jelitowej. Sępy Nowego Świata to jednak inna grupa niż sępy europejskie (zob. A1), więc wyników nie można w pełni przenosić.

Orłosęp, który je kości

Orłosęp (Gypaetus barbatus, ang. Bearded Vulture) żywi się przede wszystkim kośćmi i szpikiem. Mniejsze kości połyka w całości, większe zrzuca z wysokości na skały, żeby je rozbić. Bardzo kwaśny żołądek pozwala mu strawić kość, która u większości zwierząt przeszłaby przez przewód pokarmowy niemal nietknięta.

Dlaczego sępy mają łyse głowy?

Sęp płowy (Gyps fulvus, ang. Griffon Vulture) i sęp kasztanowaty (Aegypius monachus, ang. Cinereous Vulture) mają głowę i szyję pokryte tylko krótkim puchem lub nagą skórą. Są dwie główne hipotezy, które się nie wykluczają:

Ciekawostka zgodna z tym obrazem: sęp płowy, który sięga głęboko w padlinę, ma szyję długą i prawie nagą, a orłosęp, który je kości, ma głowę opierzoną.

Jedzenie na zapas

Sępy nie wiedzą, kiedy znajdą następną padlinę. Potrafią najeść się bardzo obficie, czasem tak, że mają kłopot ze startem, a potem pościć kilka dni lub dłużej.

Dymorfizm płciowy, czyli większe samice

U większości ptaków drapieżnych samica jest większa od samca. U ssaków i większości ptaków jest odwrotnie, dlatego mówi się o odwróconym dymorfizmie płciowym.

Ogólna reguła: im zwinniejsza i szybsza zdobycz (np. ptaki łapane w locie), tym różnica większa. U padlinożerców jest najmniejsza.

Dlaczego tak jest? Hipotez jest kilka i dotyczą podziału ról w rodzinie oraz polowania. Omawia je A4 · Rozród i życie rodzinne.

Filmy

• YouTube: wypluwka ptaka drapieżnego, jak powstaje
• YouTube: orłosęp kąpie się w błocie i farbuje pióra
• YouTube: sępy płowe przy padlinie
• YouTube: orłosęp zrzuca kości

Źródła i dalsza nauka

• J. Ferguson-Lees, D. A. Christie, Raptors of the World (Christopher Helm): przegląd wszystkich gatunków, budowy i biologii.
• G. R. Martin, The Sensory Ecology of Birds (Oxford University Press, 2017): zmysły ptaków, w tym wzrok drapieżników i sów.
• I. Newton, Population Ecology of Raptors (Poyser): klasyczna monografia ekologii ptaków drapieżnych, także o dymorfizmie.
• D. Forsman, Flight Identification of Raptors of Europe, North Africa and the Middle East (Helm, 2016): pierzenie i wiek w terenie.
• L. Reymond (1985), pomiar ostrości wzroku orła klinosternego, Vision Research.
• J. Viitala i in. (1995), pustułki i ślady zapachowe norników w UV, Nature; oraz O. Lind i in. (2013), wrażliwość na UV u ptaków drapieżnych, Journal of Experimental Biology (krytyka tej hipotezy).
• J. Ward i in. (2008), termoregulacja i łyse głowy sępów płowych, Journal of Thermal Biology.
• Birds of the World (Cornell Lab of Ornithology): szczegółowe opisy gatunków (płatna subskrypcja).
• Cornell Bird Academy, kurs The Wonderful World of Raptors.

Mini-quiz

1. Które ptaki drapieżne nie mają wola?
2. Dlaczego wypluwki sów zawierają więcej kości niż wypluwki myszołowa?
3. Podaj dwie hipotezy wyjaśniające łyse głowy sępów. Która jest lepiej udokumentowana?

Odpowiedzi

1. Sowy.
2. Dzienne drapieżniki mają bardziej kwaśne soki żołądkowe i trawią większą część kości. Sowy trawią kości słabiej, więc zostają one w wypluwce.
3. Higiena (pióra brudziłyby się w padlinie) i termoregulacja (naga skóra pomaga oddawać lub zatrzymywać ciepło). Lepiej udokumentowana jest termoregulacja, choć obie mogą działać razem.