Europa na tle świata
Europa nie jest szczególnie bogata w ptaki drapieżne: regularnie spotyka się tu kilkadziesiąt gatunków dziennych i kilkanaście sów. Najwięcej gatunków ma południe i wschód kontynentu, a zwłaszcza Półwysep Iberyjski. Tam żyją m.in. cztery gatunki sępów i orzeł iberyjski, którego nie ma nigdzie indziej na świecie.
Z grup opisanych w lekcji 3 w Europie nie ma sekretarzy, karakar, sokolików ani kondorów. Są za to wszystkie pozostałe: jastrzębiowate, rybołów, sokołowate i obie rodziny sów.
Mapa grup: od systematyki do atlasu
Poniższa tabela łączy systematykę z tej lekcji z gatunkami z atlasu gatunków i z „grupami sylwetek” z modułu B1 · Metoda. Kolumna „PL” mówi, czy grupa ma w Polsce gatunki lęgowe.
Zwróć uwagę, że „grupy sylwetek” z modułu B1 nie zawsze pokrywają się z systematyką. Sokoły to osobny rząd, ale sępy, orły, myszołowy, kanie i krogulce to wszystko jedna rodzina. Sylwetka mówi o stylu życia, a nie o pokrewieństwie.
| Rząd / rodzina | Grupa | Gatunki w Europie (przykłady) | PL |
|---|---|---|---|
| Szponiaste / jastrzębiowate | trzmielojady | trzmielojad | tak |
| kanie | kania ruda, kania czarna | tak | |
| sępy | sęp płowy, sęp kasztanowaty, ścierwnik, orłosęp | nie (tylko zalatują) | |
| orły węże | gadożer | tak (nieliczny) | |
| orły „w spodniach” | orzeł przedni, orzeł iberyjski, orzeł południowy, orzelek włochaty, orliki | tak (orliki, orzeł przedni) | |
| bieliki | bielik | tak | |
| błotniaki | błotniak stawowy, łąkowy, zbożowy, stepowy | tak | |
| krogulce i jastrzębie | krogulec, jastrząb | tak | |
| myszołowy | myszołów, kurhannik, myszołów włochaty | tak (myszołów) | |
| kaniuki | kaniuk | nie | |
| Szponiaste / rybołowy | rybołów | rybołów | tak (nieliczny) |
| Sokołowe / sokołowate | sokoły | pustułka, pustułeczka, kobuz, sokół wędrowny, sokół skalny, drzemlik, kobczyk, raróg, białozór | tak (pustułka, kobuz, sokół wędrowny) |
| Sowy / płomykówkowate | płomykówka | płomykówka | tak |
| Sowy / puszczykowate | pozostałe sowy | puchacz, puszczyk, puszczyk uralski, uszatka, uszatka błotna, pójdźka, syczek, włochatka, sóweczka | tak |
Polska: kto tu gnieździ się regularnie
W Polsce regularnie gnieździ się około dwudziestu gatunków dziennych ptaków drapieżnych i około dziesięciu gatunków sów. Pełny przegląd z rozpoznawaniem jest w module B2 · Polska. Tu tylko przypisanie do grup:
| Rząd | Gatunki lęgowe w Polsce (wybór) |
|---|---|
| Szponiaste | myszołów, jastrząb, krogulec, trzmielojad, kania ruda, kania czarna, bielik, orlik krzykliwy, orlik grubodzioby, orzeł przedni, gadożer, błotniak stawowy, łąkowy (i bardzo rzadko zbożowy), rybołów |
| Sokołowe | pustułka, kobuz, sokół wędrowny |
| Sowy | puszczyk, uszatka, płomykówka, pójdźka, puchacz, puszczyk uralski, włochatka, sóweczka, uszatka błotna |
Sokół wędrowny prawie zniknął z Polski w drugiej połowie XX wieku, głównie przez pestycydy (DDT). Wrócił dzięki programowi reintrodukcji i dziś gnieździ się m.in. na wysokich budynkach w miastach. Ta historia jest w module A6 · Ochrona.
Zimą i na przelotach dochodzą m.in. myszołów włochaty i drzemlik z północy.
Hiszpania i cieśnina: czego w Polsce nie zobaczysz
Na południu Hiszpanii i w Cieśninie Gibraltarskiej pojawiają się grupy, których w Polsce brak albo są bardzo rzadkie:
- sępy: sęp płowy, sęp kasztanowaty, ścierwnik, a w górach orłosęp,
- orły południa: orzeł iberyjski, orzeł południowy,
- kaniuk, drobny, jasny drapieżnik zawisający jak pustułka,
- pustułeczka, kolonijna krewna pustułki.
Szczegóły w module B4 · Południe Hiszpanii.
Jak się uczyć tej tabeli
Nie musisz uczyć się wszystkich łacińskich nazw rodzin. Wystarczą trzy pytania, które zadajesz przy każdym nowym gatunku:
- Sokół czy nie-sokół? (Falconiformes czy Accipitriformes)
- Dzienny czy nocny?
- Do której grupy w obrębie jastrzębiowatych? (kania, orzeł, błotniak, krogulec, myszołów, sęp…)
Filmy
- YouTube: sępy w Parku Narodowym Monfragüe
- YouTube: sokół wędrowny gniazduje w mieście
- YouTube: pustułeczka, kolonia na dachach
- YouTube: ptaki drapieżne Polski
Źródła
- Wikipedia: Bird of prey
- Komitet Ochrony Orłów
- Stowarzyszenie na rzecz Dzikich Zwierząt „Sokół”
- Svensson L. i wsp. Przewodnik Collinsa. Ptaki. Multico, wyd. polskie.
- BirdLife International, Data Zone
Mini-quiz
- Czy krogulec i sokół wędrowny należą do tej samej rodziny?
- Wymień dwie grupy drapieżników, które spotkasz w Hiszpanii, ale nie jako lęgowe w Polsce.
- Które trzy gatunki sokołów regularnie gnieżdżą się w Polsce?
Odpowiedzi
- Nie. Krogulec to jastrzębiowate (szponiaste), sokół wędrowny to sokołowate (sokołowe), czyli nawet inny rząd.
- Np. sępy (płowy, kasztanowaty, ścierwnik, orłosęp) i kaniuk; także orzeł iberyjski i pustułeczka.
- Pustułka, kobuz i sokół wędrowny.