Sowy, GISS i ćwiczenia

Siedząca sowa: długość zamiast rozpiętości

Siedzący ptak pokazuje długość ciała, od czubka głowy do końca ogona. Ptasia miarka działa tak samo jak w locie, tylko mierzysz inną wielkość:

Sóweczka Glaucidium passerinum (ang. Eurasian Pygmy Owl) to najmniejsza sowa Europy, nieco mniejsza od szpaka. Puchacz Bubo bubo (ang. Eurasian Eagle-Owl) jest od niej mniej więcej cztery razy dłuższy. Wymiary są orientacyjne, za Collins Bird Guide.

Spróbuj: ułóż sowy według długości

Trzy ptaki miarki (wróbel, gołąb, wrona) i cztery sowy. Ułóż je od najkrótszego do najdłuższego.

Kształt siedzącej sowy

U sów najwięcej mówią głowa i postawa. Pełną metodę rozpoznawania sów, od głosu, opisuje lekcja o rozpoznawaniu sów w B5. Kształt to w niej czwarty krok, ale przy dobrym widoku często rozstrzyga:

• „Uszy” albo ich brak. Pęczki piór na głowie mają uszatki, puchacz i syczek. Puszczyk, płomykówka, pójdźka i sóweczka mają głowę okrągłą albo płaską. „Uszy” bywają położone, więc ich brak nie przesądza.
• Głowa do ciała. Małe sowy (sóweczka, pójdźka, włochatka) mają dużą głowę w stosunku do ciała i krótki ogon. Pójdźka Athene noctua (ang. Little Owl) ma do tego płaską głowę i wygląda na krępą i „przysadzistą”.
• Postawa. Spłoszona uszatka Asio otus (ang. Long-eared Owl) wyciąga się w smukły, pionowy kształt, podobny do złamanej gałęzi. Puszczyk Strix aluco (ang. Tawny Owl) siedzi zwykle zaokrąglony i zwarty.
• Twarz i nogi. Płomykówka Tyto alba (ang. Barn Owl) ma twarz w kształcie serca i długie nogi, które widać, gdy stoi.

GISS: najpierw całość, potem szczegóły

Doświadczeni obserwatorzy nazywają to, czego uczy ten moduł, GISS (ang. General Impression of Size and Shape): ogólne wrażenie wielkości i kształtu. Uważa się, że skrót pochodzi z rozpoznawania samolotów w czasie II wojny światowej. Pewne jest, że to sposób patrzenia, a nie lista cech. Kolejność jest stała:

1. Wielkość: ptasią miarką, słowami („wielkości wrony”).
2. Kształt: grupa, a w niej proporcje.
3. Ruch: jak leci albo jak siedzi (lekcja o sposobie lotu w B1).
4. Dopiero teraz szczegóły: kolor, wzór, oczy.

Pierwsze trzy kroki działają przy złym świetle, z daleka i w kilka sekund. Czwarty wymaga dobrego widoku, którego często nie ma. Jeśli zaczniesz od szczegółów, ptak zwykle odleci, zanim zobaczysz całość.

Ćwiczenia w terenie

1. Miarka na spacerze. Przy każdym drapieżniku zapisz w notesie jedno zdanie: „wielkości …”, z porównaniem do najbliższego stopnia miarki. Potem sprawdź w atlasie, czy się zgadza.
2. Trzy sekundy. Kiedy zobaczysz ptaka, policz do trzech, nie podnosząc lornetki, i powiedz na głos jego wielkość i kształt. Dopiero potem patrz przez lornetkę.
3. Szkic w pięciu kreskach. Narysuj ptaka pięcioma kreskami: dwa skrzydła, tułów, ogon, głowa. Bez piór i kolorów. Taki szkic pokazuje proporcje lepiej niż zdjęcie zrobione z daleka.

Źródła

• Svensson L., Mullarney K., Zetterström D., Collins Bird Guide (wyd. 2): wymiary gatunków
• Mikkola H., Owls of the World: A Photographic Guide
• Wikipedia: Jizz (birding): GISS i pochodzenie skrótu
• Cornell Lab, Bird Academy: Be a Better Birder 1: Size and Shape

Quiz (próg zaliczenia: 80%)