World of Raptors

B5 Sowy, drapieżniki nocneLekcja 2 z 5

Jak rozpoznawać sowy

Czytanie: około 2 minut

W module o ptakach dziennych kolejność była taka: sylwetka, lot, wzór, detale. U sów kolejność jest inna, bo prawie zawsze działasz w ciemności.

Metoda 5 kroków

1. Głos

Najważniejsza cecha. Zwróć uwagę na:

wysokość: niski pomruk (puchacz) czy wysoki gwizd (sóweczka),
rytm: pojedyncze dźwięki w równych odstępach (syczek, uszatka) czy szybka seria (włochatka),
barwę: drżące „hu” (puszczyk), syk (płomykówka), piszczenie (młode uszatki).

2. Pora roku i doby

Toki większości sów: od późnej zimy do wiosny. Puszczyk odzywa się też jesienią.
Syczek jest wędrowny i słychać go tylko latem.
Sóweczka i pójdźka są aktywne także o zmierzchu i za dnia.
Uszatka błotna poluje za dnia nad łąkami.

3. Siedlisko

Siedlisko	Gatunki
stary las liściasty, parki	puszczyk
stary las iglasty, góry	sóweczka, włochatka, puszczyk uralski
skały, kamieniołomy, wąwozy	puchacz
wieś, stodoły, kościoły	płomykówka, pójdźka
zadrzewienia wśród pól	uszatka
łąki, mokradła (zimą)	uszatka błotna
ogrody, parki, gaje oliwne (południe)	syczek, pójdźka

4. Sylwetka i „uszy”

Z „uszami”: puchacz (ogromny), uszatka (długie), uszatka błotna (krótkie, rzadko widoczne), syczek (małe).
Bez „uszu”, okrągła głowa: puszczyk, puszczyk uralski, włochatka, sóweczka, pójdźka.
Sercowata twarz: płomykówka.

5. Kolor oczu

Zbliżenie głowy puchacza z dużymi, pomarańczowoczerwonymi oczami i haczykowatym dziobem — Oczy puchacza: pomarańczowe, tak jak u uszatkiFot. DomenicBlair, CC0, Wikimedia Commons

Mała, brązowa sowa z dużymi, jaskrawożółtymi oczami siedzi na gałęzi dębu — Oczy pójdźki: jaskrawożółte, pod jasnymi „brwiami”Fot. Artemy Voikhansky, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons

Puszczyk z ciemnymi oczami siedzi na gałęzi na tle drewnianej ściany — Oczy puszczyka: ciemne, prawie czarneFot. Chrumps, CC BY-SA 3.0, Wikimedia Commons

Kolor	Gatunki
pomarańczowy	puchacz, uszatka
żółty	pójdźka, syczek, sóweczka, włochatka, uszatka błotna
ciemny/czarny	puszczyk, puszczyk uralski, płomykówka

Ślady obecności

Wypluwki pod drzewem lub w stodole,
„bielenie”, czyli białe odchody pod ulubionym miejscem odpoczynku,
alarmujące małe ptaki: sikory i kosy głośno „zbierają się” wokół siedzącej sowy (tzw. mobbing).

Filmy

Źródła

xeno-canto: nagrania głosów wszystkich gatunków
Merlin Bird ID (Cornell Lab): rozpoznawanie głosów w aplikacji
Birds of the World (Cornell Lab): monografie gatunków (część treści płatna)
Svensson L. i in., Ptaki Europy i obszaru śródziemnomorskiego (Collins)

Ćwiczenie

Opisz, jak odróżnisz bez patrzenia na ptaka:

puszczyka od puchacza,
syczka od uszatki.

Przykładowe odpowiedzi

Puszczyk: drżące „huuu… hu-hu-huuu”, las i park. Puchacz: bardzo niskie, dwusylabowe „uu-hu”, skały i wąwozy.
Oba odzywają się pojedynczymi dźwiękami co kilka sekund. Syczek: wyższy, czysty gwizd „tjuu”, tylko latem. Uszatka: niskie, miękkie „huu”, głównie późną zimą i wiosną.