B5 Sowy, drapieżniki nocneLekcja 3 z 5

Gatunki i trudne pary

Czytanie: około 4 minut

Rozpiętości skrzydeł są orientacyjne. Opisy głosów to tylko przybliżenia, więc zawsze odsłuchaj nagrania na xeno-canto.

A. Duże sowy

Puchacz — Bubo bubo (ang. Eurasian Eagle-Owl)

Występowanie: Polska, południe Hiszpanii.

Rozpiętość: ok. 155–190 cm (największa sowa Europy)
Klucz: ogromny, z długimi „uszami”, pomarańczowe oczy, rdzawobrązowy.
Głos: bardzo niskie, dwusylabowe „uu-hu”, słyszalne z daleka; tokuje od zimy do wczesnej wiosny.
Gdzie: skały, wąwozy, kamieniołomy, stare lasy. W Hiszpanii dość częsty w sierras, w Polsce nieliczny.

Puchacz, ptak siedzący — SiedzącyFot. Martin Mecnarowski, CC BY-SA 3.0, Wikimedia Commons

Na co patrzeć: Puchacz i podobne gatunki
Cecha	Puchacz	Uszatka
Głos	bardzo niskie, dwusylabowe „uu-hu”	miękkie „huu” co 2–3 s; młode piszczą jak drzwi
„Uszy”	długie, odchylone na boki	długie, sterczące
Sylwetka	masywna, największa sowa Europy	smukła
Głowa i szlara	ogromna	rdzawa szlara
Oczy	pomarańczowe	pomarańczowe

Uszatka Asio otus

Puszczyk uralski — Strix uralensis (ang. Ural Owl)

Występowanie: Polska.

Rozpiętość: ok. 125–135 cm
Klucz: duży, jasnoszary, okrągła głowa bez „uszu”, małe ciemne oczy w gładkiej szarej szlarze, długi ogon.
Głos: głębokie „wuhu… wuhu-wuhu”.
Uwaga: przy gnieździe potrafi zaatakować człowieka, więc trzymaj się z daleka.
Gdzie: Karpaty, stare lasy wschodniej Polski.

Na co patrzeć: Puszczyk uralski i podobne gatunki
Cecha	Puszczyk uralski	Puszczyk
Głos	głębokie „wuhu… wuhu-wuhu”	drżące „huuu… hu-hu-huuu”; samica „kju-wik”
„Uszy”	brak	brak
Sylwetka	duża, z długim ogonem	krępa
Głowa i szlara	okrągła, gładka szara szlara	duża i okrągła
Oczy	ciemne, małe	ciemne

Puszczyk Strix aluco

Puszczyk — Strix aluco (ang. Tawny Owl)

Występowanie: Polska, południe Hiszpanii.

Rozpiętość: ok. 80–95 cm
Klucz: okrągła głowa bez „uszu”, ciemne oczy, odmiany szara i rdzawa.
Głos: samiec: drżące „huuu… hu-hu-hu-huuuu”; samica: ostre „kju-wik”.
Gdzie: najpospolitsza sowa Polski: lasy, parki, cmentarze, nawet miasta. W Hiszpanii w lasach, np. w Los Alcornocales.

Puszczyk, ptak siedzący — SiedzącyFot. Martin Mecnarowski, CC BY-SA 3.0, Wikimedia Commons

Na co patrzeć: Puszczyk i podobne gatunki
Cecha	Puszczyk	Puszczyk uralski
Głos	drżące „huuu… hu-hu-huuu”; samica „kju-wik”	głębokie „wuhu… wuhu-wuhu”
„Uszy”	brak	brak
Sylwetka	krępa	duża, z długim ogonem
Głowa i szlara	duża i okrągła	okrągła, gładka szara szlara
Oczy	ciemne	ciemne, małe

Puszczyk uralski Strix uralensis

Puszczyk czy puszczyk uralski?

Cecha	Puszczyk	Puszczyk uralski
Wielkość	średnia	wyraźnie większa
Ubarwienie	szare lub rdzawe, kontrastowe	jasnoszare, spokojne
Ogon	krótki	długi
Szlara	z ciemnym obramowaniem	gładka, jasna
Głos	drżące „huuu… hu-hu-huuu”	głębokie „wuhu… wuhu-wuhu”

B. Płomykówka

Płomykówka — Tyto alba (ang. Western Barn Owl)

Występowanie: Polska, południe Hiszpanii.

Rozpiętość: ok. 85–95 cm
Klucz: biała, sercowata twarz, czarne oczy, jasny spód, złotawy wierzch; w locie wygląda na prawie białą.
Głos: przeciągły, syczący wrzask „srrriii”; młode chrapią i syczą.
Gdzie: wieże kościołów, stodoły, pola. W Polsce jej liczebność silnie spadła, w Hiszpanii jest częstsza.

Na co patrzeć

Głos: syczący wrzask
„Uszy”: brak
Sylwetka: jasna, długie nogi
Głowa i szlara: biała, sercowata szlara
Oczy: czarne

C. „Uszate” sowy średniej wielkości

Uszatka — Asio otus (ang. Long-eared Owl)

Występowanie: Polska, południe Hiszpanii.

Rozpiętość: ok. 90–100 cm
Klucz: długie „uszy”, pomarańczowe oczy, smukła; gęsto kreskowany spód aż do brzucha.
Głos: samiec: miękkie, niskie „huu” co 2–3 sekundy. Młode (VI–VII): piskliwe „pii-e”, jak nienaoliwione drzwi.
Ciekawostka: zimą tworzy grupowe noclegowiska, nawet kilkadziesiąt ptaków na jednym drzewie w mieście (także w Polsce).

Uszatka, ptak siedzący — SiedzącyFot. Francesco Veronesi from Italy, CC BY-SA 2.0, Wikimedia Commons

Na co patrzeć: Uszatka i podobne gatunki
Cecha	Uszatka	Uszatka błotna	Puchacz
Głos	miękkie „huu” co 2–3 s; młode piszczą jak drzwi	odzywa się rzadko	bardzo niskie, dwusylabowe „uu-hu”
„Uszy”	długie, sterczące	krótkie, zwykle niewidoczne	długie, odchylone na boki
Sylwetka	smukła	długie skrzydła; poluje za dnia nad łąkami	masywna, największa sowa Europy
Głowa i szlara	rdzawa szlara	jasna szlara	ogromna
Oczy	pomarańczowe	żółte w czarnej obwódce	pomarańczowe

Uszatka błotna Asio flammeus
Puchacz Bubo bubo

Uszatka błotna — Asio flammeus (ang. Short-eared Owl)

Występowanie: Polska, południe Hiszpanii.

Rozpiętość: ok. 95–110 cm
Klucz: żółte oczy w czarnej obwódce (wygląda, jakby miała makijaż), krótkie, rzadko widoczne „uszy”; poluje za dnia nisko nad łąkami, lotem podobnym do błotniaka.
Gdzie: łąki i mokradła. W Hiszpanii zimuje, np. na La Jandzie. W Polsce nieliczna, zimą i w czasie przelotów częstsza.

Na co patrzeć: Uszatka błotna i podobne gatunki
Cecha	Uszatka błotna	Uszatka
Głos	odzywa się rzadko	miękkie „huu” co 2–3 s; młode piszczą jak drzwi
„Uszy”	krótkie, zwykle niewidoczne	długie, sterczące
Sylwetka	długie skrzydła; poluje za dnia nad łąkami	smukła
Głowa i szlara	jasna szlara	rdzawa szlara
Oczy	żółte w czarnej obwódce	pomarańczowe

Uszatka Asio otus

Uszatka czy uszatka błotna?

Cecha	Uszatka	Uszatka błotna
Oczy	pomarańczowe	żółte, czarna obwódka
„Uszy”	długie, dobrze widoczne	krótkie, zwykle niewidoczne
Brzuch	kreskowany	jasny, kreski tylko na piersi
Skrzydło (w locie)	tylna krawędź bez białego obrzeżenia, gęsto prążkowane	biała tylna krawędź, ciemne końce
Aktywność	nocna	także dzienna
Siedlisko	zadrzewienia	otwarte łąki

D. Małe sowy

Pójdźka — Athene noctua (ang. Little Owl)

Występowanie: Polska, południe Hiszpanii.

Rozpiętość: ok. 55–60 cm
Klucz: mała, płaska głowa, żółte oczy, białe „brwi” (wygląda na złą albo zdziwioną); często siedzi za dnia na murkach, słupach i dachach; kiwa się, gdy jest zaniepokojona.
Głos: zawodzące „guuk” i ostre „kiju”.
Gdzie: w Hiszpanii pospolita (gaje oliwne, ruiny, pola). W Polsce rzadka: stare wierzby, zabudowania wiejskie.

Pójdźka, ptak siedzący — SiedzącyFot. Konstancja Tanjga, zdjęcie własne

Na co patrzeć: Pójdźka i podobne gatunki
Cecha	Pójdźka	Włochatka	Sóweczka
Głos	zawodzące „guuk” i ostre „kiju”	szybka seria „pu-pu-pu-pu”	gwizd „djuu”
„Uszy”	brak	brak	brak
Sylwetka	mała, krótki ogon; kiwa się, gdy jest zaniepokojona	krępa	wielkości szpaka, długi ruchliwy ogon
Głowa i szlara	płaska i szeroka	duża i kwadratowa, szlara z ciemną obwódką	mała
Oczy	żółte, nad nimi białe „brwi”	żółte	żółte, małe

Włochatka Aegolius funereus
Sóweczka Glaucidium passerinum

Włochatka — Aegolius funereus (ang. Boreal Owl)

Występowanie: Polska.

Rozpiętość: ok. 50–60 cm
Klucz: duża kwadratowa głowa, żółte oczy, wyraźna jasna szlara z ciemnym obramowaniem, więc mina „wiecznie zdziwiona”; nogi pokryte gęstym pierzem.
Głos: szybka seria „pu-pu-pu-pu-pu” (5–8 dźwięków), zwykle w marcu i kwietniu, w nocy.
Gdzie: stare lasy iglaste w górach i na północnym wschodzie. Gniazduje w dziuplach dzięcioła czarnego.

Na co patrzeć: Włochatka i podobne gatunki
Cecha	Włochatka	Pójdźka	Sóweczka
Głos	szybka seria „pu-pu-pu-pu”	zawodzące „guuk” i ostre „kiju”	gwizd „djuu”
„Uszy”	brak	brak	brak
Sylwetka	krępa	mała, krótki ogon; kiwa się, gdy jest zaniepokojona	wielkości szpaka, długi ruchliwy ogon
Głowa i szlara	duża i kwadratowa, szlara z ciemną obwódką	płaska i szeroka	mała
Oczy	żółte	żółte, nad nimi białe „brwi”	żółte, małe

Pójdźka Athene noctua
Sóweczka Glaucidium passerinum

Sóweczka — Glaucidium passerinum (ang. Eurasian Pygmy Owl)

Występowanie: Polska.

Rozpiętość: ok. 32–39 cm (najmniejsza sowa Europy, wielkości szpaka)
Klucz: mała głowa, żółte oczy, jasne „brwi”, długi ogon, którym kręci i podrzuca; aktywna o zmierzchu i o świcie.
Głos: monotonne gwizdy „djuu… djuu”, a jesienią wznosząca się „gama”.
Gdzie: stare lasy iglaste: Karpaty, Sudety, Puszcza Białowieska.

Na co patrzeć: Sóweczka i podobne gatunki
Cecha	Sóweczka	Pójdźka	Włochatka
Głos	gwizd „djuu”	zawodzące „guuk” i ostre „kiju”	szybka seria „pu-pu-pu-pu”
„Uszy”	brak	brak	brak
Sylwetka	wielkości szpaka, długi ruchliwy ogon	mała, krótki ogon; kiwa się, gdy jest zaniepokojona	krępa
Głowa i szlara	mała	płaska i szeroka	duża i kwadratowa, szlara z ciemną obwódką
Oczy	żółte, małe	żółte, nad nimi białe „brwi”	żółte

Pójdźka Athene noctua
Włochatka Aegolius funereus

Syczek — Otus scops (ang. Eurasian Scops Owl)

Występowanie: południe Hiszpanii (w Polsce rzadko). Wędrowny.

Rozpiętość: ok. 47–54 cm
Klucz: malutki, małe „uszka”, szarobrązowy wzór jak kora drzewa, żółte oczy; prawie niewidoczny w dzień.
Głos: czysty, monotonny gwizd „tjuu” co 2–3 sekundy, przez całą noc; często dwa ptaki „rozmawiają” w nieco innej tonacji.
Gdzie: parki, ogrody, wioski, gaje oliwne na południu Hiszpanii, od kwietnia do września. Zimuje w Afryce. W Polsce pojawia się sporadycznie.

Na co patrzeć: Syczek i podobne gatunki
Cecha	Syczek	Pójdźka	Uszatka
Głos	czysty gwizd „tjuu” co 2–3 s	zawodzące „guuk” i ostre „kiju”	miękkie „huu” co 2–3 s; młode piszczą jak drzwi
„Uszy”	małe „uszka”	brak	długie, sterczące
Sylwetka	smukły, wzór jak kora drzewa	mała, krótki ogon; kiwa się, gdy jest zaniepokojona	smukła
Głowa i szlara	mała	płaska i szeroka	rdzawa szlara
Oczy	żółte	żółte, nad nimi białe „brwi”	pomarańczowe

Pójdźka Athene noctua
Uszatka Asio otus

Pójdźka, włochatka czy sóweczka?

Cecha	Pójdźka	Włochatka	Sóweczka
Wielkość	mała	mała	najmniejsza
Głowa	płaska, szeroka	duża, kwadratowa	mała
Szlara	słabo zaznaczona	wyraźna, ciemna obwódka	słabo zaznaczona
Ogon	krótki	krótki	długi, ruchliwy
Siedlisko	pola, wieś	stary las iglasty	stary las iglasty
Aktywność	zmierzch i dzień	noc	zmierzch i świt

Syczek czy pójdźka (latem na południu Hiszpanii)?

Syczek ma „uszka” i wzór kory, jest aktywny tylko w nocy i odzywa się monotonnym „tjuu”. Pójdźka: płaska głowa bez „uszu”, często widoczna za dnia, głos zawodzący i bardziej zróżnicowany.

Drzewko decyzyjne: słyszysz sowę w nocy

Bardzo niskie, dwusylabowe „uu-hu” ze skał? → puchacz
Drżące „hu-hu-huuu” w parku lub lesie? → puszczyk
Syczący wrzask przy kościele lub stodole? → płomykówka
Pojedyncze „tjuu” co 2–3 s, lato, południe? → syczek
Pojedyncze niskie „huu” co 2–3 s, zadrzewienia? → uszatka
Piszczenie jak skrzypiące drzwi w czerwcu? → młode uszatki
Szybka seria „pu-pu-pu-pu” w starym lesie iglastym? → włochatka
Gwizdy o zmierzchu w górskim świerczynie? → sóweczka

Filmy

Źródła

xeno-canto: nagrania głosów
Birds of the World (Cornell Lab): monografie gatunków (część treści płatna)
Wikipedia: Płomykówka i Uszatka
Mikkola H., Owls of the World: A Photographic Guide

Zobacz, posłuchaj, poczytaj

Gatunki z tej lekcji: zdjęcia, gatunki, z którymi łatwo je pomylić, filmy, głosy i źródła. Zdjęcia pochodzą z Wikimedia Commons, a linki do YouTube otwierają wyszukiwanie filmów o danym gatunku.

Gatunki i trudne pary

A. Duże sowy

Puchacz — Bubo bubo (ang. Eurasian Eagle-Owl)

Puszczyk uralski — Strix uralensis (ang. Ural Owl)

Puszczyk — Strix aluco (ang. Tawny Owl)

Puszczyk czy puszczyk uralski?

B. Płomykówka

Płomykówka — Tyto alba (ang. Western Barn Owl)

C. „Uszate” sowy średniej wielkości

Uszatka — Asio otus (ang. Long-eared Owl)

Uszatka błotna — Asio flammeus (ang. Short-eared Owl)

Uszatka czy uszatka błotna?

D. Małe sowy

Pójdźka — Athene noctua (ang. Little Owl)

Włochatka — Aegolius funereus (ang. Boreal Owl)

Sóweczka — Glaucidium passerinum (ang. Eurasian Pygmy Owl)

Syczek — Otus scops (ang. Eurasian Scops Owl)

Pójdźka, włochatka czy sóweczka?

Syczek czy pójdźka (latem na południu Hiszpanii)?

Drzewko decyzyjne: słyszysz sowę w nocy

Filmy

Źródła

Zobacz, posłuchaj, poczytaj

Puchacz Bubo bubo (ang. Eurasian Eagle-Owl)

Puszczyk uralski Strix uralensis (ang. Ural Owl)

Puszczyk Strix aluco (ang. Tawny Owl)

Płomykówka Tyto alba (ang. Western Barn Owl)

Uszatka Asio otus (ang. Long-eared Owl)

Uszatka błotna Asio flammeus (ang. Short-eared Owl)

Pójdźka Athene noctua (ang. Little Owl)

Włochatka Aegolius funereus (ang. Boreal Owl)

Sóweczka Glaucidium passerinum (ang. Eurasian Pygmy Owl)

Syczek Otus scops (ang. Eurasian Scops Owl)