Przejdź do treści
World of Raptors
B5 Sowy, drapieżniki nocneLekcja 1 z 5

Kim są sowy?

Czytanie: około 2 minut

Dwie rodziny

  • Płomykówkowate (Tytonidae): w Europie tylko płomykówka. Twarz w kształcie serca, długie nogi.
  • Puszczykowate (Strigidae): wszystkie pozostałe europejskie sowy.

Sowy nie są blisko spokrewnione z dziennymi ptakami drapieżnymi. Podobne szpony i haczykowaty dziób wykształciły się niezależnie, bo sprawdzają się przy tym samym zajęciu: łapaniu i zabijaniu zdobyczy.

Narzędzia nocnego łowcy

1. Słuch

Płomykówka patrząca w obiektyw: biała, sercowata twarz obrzeżona brązową obwódką, ciemne oczy
Szlara płomykówki: sercowata „antena” z piór, która kieruje dźwięk do ukrytych uszuFot. Konrads Bilderwerkstatt, CC BY 2.0, Wikimedia Commons
Zbliżenie głowy uszatki z dwoma długimi pęczkami piór na czubku głowy i jaskrawopomarańczowymi oczami
Uszatka: sterczące „uszy” to tylko pęczki piór; widać też szlarę i pomarańczowe oczyFot. BS Thurner Hof, CC BY-SA 3.0, Wikimedia Commons
  • Szlara, czyli okrągła lub sercowata „twarz”, działa jak antena satelitarna: kieruje dźwięk do uszu.
  • U wielu sów (np. płomykówki, uszatki, włochatki) otwory uszne leżą niesymetrycznie, jeden wyżej, drugi niżej. Dźwięk dociera do każdego ucha w nieco innym czasie, dzięki czemu sowa określa położenie źródła w pionie i w poziomie.
  • Płomykówka potrafi upolować mysz w zupełnej ciemności, wyłącznie słuchem.
  • „Uszy” puchacza czy uszatki to pióra, nie uszy. Służą do komunikacji i maskowania.

2. Wzrok

  • Oczy są ogromne i mają kształt rurek, więc nie mogą się obracać w oczodołach.
  • Dlatego sowa obraca głowę, nawet o ok. 270°.
  • Siatkówka ma bardzo dużo pręcików, więc sowy widzą dobrze przy słabym świetle (ale nie w zupełnej ciemności).

3. Cichy lot

Trzy cechy piór wyciszają lot:

  1. Grzebyk z drobnych ząbków na przedniej krawędzi lotek rozbija strumień powietrza,
  2. postrzępiona tylna krawędź piór,
  3. aksamitna powierzchnia piór tłumi szelest.
Makrofotografia pióra: wzdłuż jednej krawędzi biegnie rząd drobnych, sterczących ząbków
Grzebyk na przedniej krawędzi lotki płomykówki: drobne ząbki rozbijają strumień powietrzaFot. Vedant Raju Kasambe, CC BY 4.0, Wikimedia Commons

Rybołów i orły nie muszą latać cicho. Dlatego ciche lotki to jedna z cech odróżniających sowy od ptaków dziennych.

Mysz nie słyszy nadlatującej sowy, a sowa słyszy mysz przez własny lot.

4. Szpony i palce

Stopa sowy trzymana w dłoni: palce pokryte puszystymi piórami, zakończone długimi, zakrzywionymi pazurami
Szpony puszczyka uralskiego: gęsto opierzone palce i długie, zakrzywione pazuryFot. Zoran Gavrilović, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons

Zewnętrzny palec jest odwracalny: sowa może chwycić zdobycz dwoma palcami z przodu i dwoma z tyłu.

Wypluwki

Na białej kartce obok linijki leży kupka szarej sierści, a obok rząd drobnych, zakrzywionych kości szczęk
Rozebrana wypluwka: kości szczęk drobnych gryzoni oddzielone od zbitej sierściFot. Tórizs István, CC BY 3.0, Wikimedia Commons

Sowy połykają zdobycz w całości albo w dużych kawałkach. Sierść i kości, których nie da się strawić, zbijają się w wypluwkę. Rozbiór wypluwek to klasyczna metoda badania diety sów, a przy okazji wygodny sposób, żeby sprawdzić, jakie gryzonie żyją w okolicy.

Filmy

Źródła

Mini-quiz

  1. Czy „uszy” uszatki to uszy?
  2. Dlaczego sowa obraca głowę, a nie oczy?
  3. Wymień dwie cechy piór, które wyciszają lot.
Odpowiedzi
  1. Nie, to pióra. Prawdziwe otwory uszne są ukryte po bokach szlary.
  2. Oczy mają kształt rurek i są nieruchome w oczodołach.
  3. Grzebyk na przedniej krawędzi, postrzępiona tylna krawędź, aksamitna powierzchnia.