Ptasia miarka

Dlaczego „na oko” zawodzi

Oko nie mierzy wielkości, tylko to, ile miejsca ptak zajmuje w polu widzenia. Trzy rzeczy psują ten pomiar:

• Odległość. Pustułka 50 m od ciebie zajmuje w polu widzenia mniej więcej tyle samo co orzeł przedni trzy razy dalej, 150 m od ciebie. Na pustym niebie nie wiesz, który z tych przypadków widzisz.
• Brak tła. Nad lasem, łąką albo zboczem jest do czego przyłożyć ptaka (drzewo, słup, krowa). Wysoko na niebie nie ma nic.
• Światło i pozycja. Ptak pod światło jest ciemną plamą bez szczegółów, a ptak szybujący z rozłożonym ogonem wydaje się większy niż ten sam ptak w szybkim, ślizgowym locie ze złożonymi skrzydłami.

Dlatego samotny ptak wysoko na niebie to najgorszy moment na ocenę wielkości. Najlepszy to ten, w którym obok jest ptak, którego znasz.

Pięć ptaków na miarkę

Ptasia miarka to kilka pospolitych gatunków, które widujesz codziennie. Każdy to jeden stopień:

Wrona siwa w Polsce i czarnowron w Hiszpanii to dla miarki ten sam stopień: mają podobne wymiary. Wymiary są orientacyjne, za Collins Bird Guide.

Do tego jedna miara spoza ptaków: rozłożone ręce dorosłego człowieka, ok. 170 cm. Bielik i sępy mają skrzydła dłuższe niż twoje ręce.

Spróbuj: ułóż ptaki według wielkości

Siedem ptaków w przypadkowej kolejności. Ułóż je od najmniejszej rozpiętości skrzydeł do największej, a potem sprawdź. Po sprawdzeniu zobaczysz, jak bardzo różnią się naprawdę.

Gołąb i pustułka to pułapka. Pustułka wydaje się większa, bo ma długie skrzydła i długi ogon, ale jej rozpiętość jest tylko trochę większa od gołębiej. Kształt potrafi oszukać wielkość, o czym więcej w lekcji 2.

Myszołów, druga miarka

Kiedy znasz już pospolite drapieżniki, najlepszą miarką staje się myszołów Buteo buteo (ang. Common Buzzard). To najczęstszy duży drapieżnik w Polsce i bardzo częsty w Hiszpanii. Wiele opisów w przewodnikach brzmi: „trochę mniejszy od myszołowa”, „wyraźnie większy od myszołowa”.

• Mniejsze od myszołowa: krogulec, jastrząb (samiec), sokoły, kaniuk.
• Wielkości myszołowa: trzmielojad, orzełek włochaty, błotniaki (dłuższe skrzydła, ale lżejsza budowa).
• Większe od myszołowa: kanie, rybołów, orliki, a dalej orły i sępy.

Porównuj w jednym kadrze

Porównanie ma sens tylko wtedy, gdy oba ptaki są w tej samej odległości. Najlepsze okazje:

• Nękanie. Wrony, kawki i mewy często atakują drapieżniki. Ptak, który dotyka drapieżnika albo leci tuż przy nim, jest w tej samej odległości i staje się darmową miarką.
• Wspólne noclegi i kominy termiczne. W kominie nad Cieśniną krążą razem bociany, kanie i orły. Bocian obok orła mówi więcej niż każda liczba.
• Siedzące ptaki. Drapieżnik na słupie obok wrony na sąsiednim słupie albo na brzegu obok mewy.

Pamiętaj też o płci. U drapieżników samica jest zwykle większa od samca. U krogulca różnica jest tak duża, że duża samica bywa bliska wielkością małemu samcowi jastrzębia. Dlatego sama wielkość nie wystarczy, żeby rozdzielić te dwa gatunki (więcej w lekcji 4).

Zapisuj wielkość słowami

W notesie terenowym zapisuj wielkość słowami miarki, a nie w centymetrach: „wielkości wrony”, „między wroną a mewą”, „większy od bociana”. Takie opisy da się potem porównać z przewodnikiem. Liczba „ok. 60 cm” zapisana na oko zwykle się nie zgadza.

Źródła

• Svensson L., Mullarney K., Zetterström D., Collins Bird Guide (wyd. 2): wymiary gatunków
• Cornell Lab, Bird Academy: Be a Better Birder 1: Size and Shape: kurs, który zainspirował ten moduł („Bird Yardstick”)
• All About Birds: Bird ID Skills: Size & Shape
• Forsman D., Flight Identification of Raptors of Europe, North Africa and the Middle East

Mini-quiz

1. Wysoko na pustym niebie krąży samotny ptak. Dlaczego trudno ocenić jego wielkość?
2. Jakie są stopnie ptasiej miarki, od najmniejszego?
3. Wrona atakuje drapieżnika i leci tuż przy nim. Drapieżnik ma rozpiętość wyraźnie większą od wrony, ale mniejszą od mewy. Do jakiej wielkości drapieżników pasuje?

Odpowiedzi

1. Bo nie ma do czego go przyłożyć: mały ptak blisko i duży ptak daleko wyglądają tak samo.
2. Wróbel, gołąb, wrona, mewa, bocian. Do tego rozłożone ręce człowieka (ok. 170 cm).
3. Do drapieżników wielkości sokoła wędrownego, jastrzębia albo błotniaka. Którego z nich, powie dopiero kształt (lekcje 2 i 3).