Kolejność patrzenia
Metoda jest ta sama co w lekcji 5: najpierw kształt i zachowanie, potem wzór w locie, potem głos, a na końcu upierzenie. U dużych siewkowców ta kolejność ma szczególny sens, bo ich upierzenie zmienia się w ciągu roku bardziej niż proporcje. Rycyk w kwietniu jest rdzawy, a w styczniu gładko szary, ale jego nogi i dziób są przez cały rok takie same. O tym, jak młode ptaki i ptaki w pierzeniu zmieniają obraz, była lekcja 4.
Dla porównania: w lekcji 4 modułu o Marismas poznałaś krwawodzioba, kwokacza, oba kuliki i szlamnika w jednym zdaniu każdego. Tu wracają w parach z ptakami, z którymi naprawdę się je myli.
Przy każdym gatunku plansza pokazuje tabelę cech obok jego sobowtórów, więc tu nie powtarzam jej punkt po punkcie. Zamiast tego opisuję, co robi ptak, zanim zdążysz go dobrze obejrzeć, i w jakiej kolejności sprawdzać cechy, kiedy masz tylko chwilę.
Krwawodziób i brodziec śniady
Dwa brodźce z czerwonymi nogami. Krwawodziób jest jednym z najpospolitszych siewkowców w Marismas i nad Zatoką Kadyksu, brodziec śniady jest rzadszy i łatwo go przeoczyć w stadzie krwawodziobów. Większość pomyłek zdarza się właśnie tak: wśród dziesięciu krwawodziobów stoi jeden smuklejszy ptak, a my nie patrzymy na niego dość długo.
Krwawodziób — Tringa totanus (ang. Common Redshank)
Średni, krępy brodziec, który zawsze pierwszy podnosi alarm. Kiedy idziesz groblą, zwykle to on pierwszy zrywa się z krzykiem i ostrzega całe rozlewisko. Na zdjęciach zwróć uwagę na dziób: czerwony u nasady obu szczęk, dość krótki i prosty. W locie to najłatwiejszy brodziec, bo szeroki biały tylny brzeg skrzydła widać z bardzo daleka.
| Cecha | Krwawodziób | Brodziec śniady | Batalion |
|---|---|---|---|
| Wielkość i sylwetka | Średni brodziec, wyraźnie większy od biegusa zmiennego; krępszy, krótszonogi i krótszoszyi niż brodziec śniady. | Nieco większy i wyraźnie smuklejszy od krwawodzioba: dłuższa szyja i dłuższe nogi, sylwetka bardziej elegancka. | Płcie bardzo różnej wielkości: samiec mniej więcej jak krwawodziób lub większy, samica wyraźnie mniejsza, niewiele większa od biegusa zmiennego. Mała głowa, długa szyja, pękate ciało. |
| Dziób | Prosty, mniej więcej półtorej długości głowy; czerwony u nasady obu szczęk, z ciemnym końcem. | Wyraźnie dłuższy i cieńszy niż u krwawodzioba, z lekko opadłym końcem; czerwony tylko u nasady żuchwy (dolnej szczęki). | Mniej więcej długości głowy, lekko opadający, ciemny (czasem z jaśniejszą nasadą); krótszy niż u krwawodzioba. |
| Nogi | Średniej długości, jaskrawo pomarańczowoczerwone (u młodych bardziej pomarańczowe lub żółtawe). | Długie, ciemnoczerwone; w szacie godowej tak ciemne, że wyglądają na prawie czarne. | Dość długie, różnej barwy: zielonkawe u młodych, żółtawe do pomarańczowych u dorosłych; nigdy tak jaskrawoczerwone jak u krwawodzioba. |
| Zachowanie i żerowanie | Czujny i hałaśliwy: zwykle pierwszy zrywa się z alarmem; dziobie i sonduje muł na brzegu, na łąkach i w płytkiej wodzie, często kiwa ciałem. | Często brodzi głęboko, nawet po brzuch, a bywa że pływa; żeruje szybkimi wypadami, czasem grupą zaganiając drobne ryby. | Chodzi spokojnie, dostojnie, po zalanych łąkach i błotach; wiosną samce tokują na arenach, a stada przelotne często żerują na polach. |
| Upierzenie | Szarobrązowy, latem gęsto kreskowany i plamkowany, zimą gładszy; brew krótka i słaba, wyraźna jasna obrączka oczna. | Latem sadzowoczarny z białym nakrapianiem na grzbiecie. Zimą jasnopopielaty, jaśniejszy od krwawodzioba, z wyraźną białą brwią przed okiem i ciemną kreską oczną. | Grzbiet łuskowaty: ciemne środki piór z jasnymi obrzeżeniami, najwyraźniej u młodych z płową głową i piersią. Samiec wiosną nosi kryzę i pióra na głowie, czarne, rude lub białe, u każdego inne. |
| W locie | Szeroki, biały tylny brzeg skrzydła (najlepsza cecha z daleka) i biały klin na grzbiecie; palce wystają za ogon tylko nieznacznie. | Skrzydło jednolicie ciemne, bez białego tylnego brzegu; wąski biały klin na grzbiecie; nogi wystają daleko za ogon. | Dwie owalne białe plamy po bokach ciemnego środka kupra i wąska wstęga na skrzydle; lot luźny, z wolnymi uderzeniami. Krwawodziób ma biały klin na grzbiecie i szeroki biały tylny brzeg skrzydła. |
| Głos | Opadające, melancholijne „tju” albo „tju-hu-hu”; przy niepokoju natarczywe „tjuk-tjuk-tjuk”. Brodziec śniady woła odwrotnie, wznosząco: „czu-it”. | Wyraźne, wznoszące się „czu-it” (drugi element wyżej), zwykle w locie; zupełnie inne niż opadające „tju-hu-hu” krwawodzioba. | Prawie zawsze milczy, czasem ciche „ge-ge”; krwawodziób przeciwnie, głośno alarmuje. |
Brodziec śniady — Tringa erythropus (ang. Spotted Redshank)
Wyższy i smuklejszy krewny krwawodzioba, z dłuższą szyją i dłuższymi nogami. Żeruje inaczej: brodzi głęboko, często po brzuch, a czasem płynie i zanurza głowę, czego krwawodziób prawie nie robi. Wiosną i latem jest sadzowoczarny z białym nakrapianiem, zimą bardzo jasny, popielaty, z białą brwią przed okiem i ciemną kreską przez oko. Dziób jest długi, cienki, z lekko opadającym końcem, a czerwień ma tylko u nasady dolnej szczęki.
| Cecha | Brodziec śniady | Krwawodziób | Kwokacz |
|---|---|---|---|
| Wielkość i sylwetka | Nieco większy i wyraźnie smuklejszy od krwawodzioba: dłuższa szyja i dłuższe nogi, sylwetka bardziej elegancka. | Średni brodziec, wyraźnie większy od biegusa zmiennego; krępszy, krótszonogi i krótszoszyi niż brodziec śniady. | Największy z brodźców, wyraźnie większy od krwawodzioba; masywny, z mocną szyją i głową. |
| Dziób | Wyraźnie dłuższy i cieńszy niż u krwawodzioba, z lekko opadłym końcem; czerwony tylko u nasady żuchwy (dolnej szczęki). | Prosty, mniej więcej półtorej długości głowy; czerwony u nasady obu szczęk, z ciemnym końcem. | Długi, gruby u nasady i lekko zadarty ku górze; szaroczarny, u nasady szarozielonkawy. |
| Nogi | Długie, ciemnoczerwone; w szacie godowej tak ciemne, że wyglądają na prawie czarne. | Średniej długości, jaskrawo pomarańczowoczerwone (u młodych bardziej pomarańczowe lub żółtawe). | Długie, ale proporcjonalne do dużego ciała, szarozielone lub żółtozielone; w locie wystają za ogon tylko trochę. |
| Zachowanie i żerowanie | Często brodzi głęboko, nawet po brzuch, a bywa że pływa; żeruje szybkimi wypadami, czasem grupą zaganiając drobne ryby. | Czujny i hałaśliwy: zwykle pierwszy zrywa się z alarmem; dziobie i sonduje muł na brzegu, na łąkach i w płytkiej wodzie, często kiwa ciałem. | Żeruje aktywnie, często biega w płytkiej wodzie za drobnymi rybami, przechylając się na boki; czujny, głośno ostrzega. |
| Upierzenie | Latem sadzowoczarny z białym nakrapianiem na grzbiecie. Zimą jasnopopielaty, jaśniejszy od krwawodzioba, z wyraźną białą brwią przed okiem i ciemną kreską oczną. | Szarobrązowy, latem gęsto kreskowany i plamkowany, zimą gładszy; brew krótka i słaba, wyraźna jasna obrączka oczna. | Szary z wierzchu, czysto biały od spodu; głowa i szyja jasne, drobno kreskowane, latem na grzbiecie czarne plamy. |
| W locie | Skrzydło jednolicie ciemne, bez białego tylnego brzegu; wąski biały klin na grzbiecie; nogi wystają daleko za ogon. | Szeroki, biały tylny brzeg skrzydła (najlepsza cecha z daleka) i biały klin na grzbiecie; palce wystają za ogon tylko nieznacznie. | Skrzydła jednolicie ciemne, bez paska; długi biały klin od ogona aż po środek grzbietu. |
| Głos | Wyraźne, wznoszące się „czu-it” (drugi element wyżej), zwykle w locie; zupełnie inne niż opadające „tju-hu-hu” krwawodzioba. | Opadające, melancholijne „tju” albo „tju-hu-hu”; przy niepokoju natarczywe „tjuk-tjuk-tjuk”. Brodziec śniady woła odwrotnie, wznosząco: „czu-it”. | Dźwięczne, donośne „tiu-tiu-tiu”, zwykle trzy równe sylaby na jednej wysokości. |
Jak je rozdzielić
- Sylwetka i żerowanie. Brodziec śniady wygląda „elegancko”: dłuższe nogi, dłuższa szyja, dłuższy i cieńszy dziób z opadłym czubkiem. Szybko przemieszcza się w głębszej wodzie. Krwawodziób jest przysadzisty i dziobie na brzegu albo w płytkiej wodzie.
- Lot. To cecha rozstrzygająca. Krwawodziób ma szeroki biały pas na tylnym brzegu skrzydła. U brodźca śniadego skrzydło jest jednolicie ciemne, a na grzbiecie widać tylko wąski biały klin. Nogi brodźca śniadego wystają w locie daleko za ogon.
- Głos. Posłuchaj obu nagrań jedno po drugim. Krwawodziób woła melancholijnym, opadającym „tju” albo „tju-hu-hu”. Brodziec śniady wydaje ostre wznoszące się „czu-it”, z drugą sylabą wyżej. Tim Melling ujmuje to tak: jeden głos opada na końcu, drugi idzie w górę.
Głos: opadające „tju” i seria „tjuk”, Norwegia (Finnmark), lipiec 2026
Głos w locie nocą: wznoszące „czu-it”, Niemcy (Saksonia-Anhalt), sierpień 2026
- Dziób z bliska. Czerwień u nasady obu szczęk to krwawodziób; czerwień tylko na dolnej szczęce to brodziec śniady. Ta cecha działa w każdej szacie, ale potrzebuje dobrego światła.
Pułapki. Młody brodziec śniady jesienią nie jest ani czarny, ani popielaty: jest ciemny, szarobrązowy, z gęstymi prążkami na bokach i spodzie. Ma przy tym pomarańczowoczerwone nogi, więc kolor nóg niczego tu nie rozstrzyga. Patrz wtedy na dziób, białą brew przed okiem i proporcje. Z kolei ptak w pierzeniu, wiosną albo w sierpniu, bywa „łaciaty”, z czarnymi plamami na szarym tle. Pod światło obydwa gatunki wyglądają po prostu na ciemne brodźce, a wtedy zostają kształt i głos.
Kwokacz i brodziec pławny
Dwa jasne brodźce z zielonkawymi nogami. Kwokacz jest największym z naszych brodźców i spotkasz go zarówno nad Bałtykiem i na stawach, jak i w Marismas. Brodziec pławny to rzadki gość z południowego wschodu: w Polsce pojawia się nielicznie, ale regularnie. Brodziec pławny często bywa opisywany jako „miniaturowy kwokacz” i to porównanie jest pułapką i podpowiedzią jednocześnie.
Kwokacz — Tringa nebularia (ang. Common Greenshank)
Duży, jasnoszary brodziec z czysto białym spodem i mocnym, lekko zadartym dziobem, grubym u nasady. Często żeruje aktywnie: biega w płytkiej wodzie, przechyla się na boki i goni drobne ryby. Jest czujny i głośny, a jego potrójne, dźwięczne „tiu-tiu-tiu” to jeden z najlepiej rozpoznawalnych głosów na mokradłach.
| Cecha | Kwokacz | Brodziec pławny | Brodziec śniady |
|---|---|---|---|
| Wielkość i sylwetka | Największy z brodźców, wyraźnie większy od krwawodzioba; masywny, z mocną szyją i głową. | Wyraźnie mniejszy i drobniejszy od kwokacza, mniej więcej wielkości łęczaka, ale na znacznie dłuższych nogach; mała, okrągła główka i cienka szyja: „miniaturowy kwokacz”. | Nieco większy i wyraźnie smuklejszy od krwawodzioba: dłuższa szyja i dłuższe nogi, sylwetka bardziej elegancka. |
| Dziób | Długi, gruby u nasady i lekko zadarty ku górze; szaroczarny, u nasady szarozielonkawy. | Prosty, cienki jak igła, ciemny, wyraźnie dłuższy od głowy; bez zadarcia i bez grubej nasady kwokacza. | Wyraźnie dłuższy i cieńszy niż u krwawodzioba, z lekko opadłym końcem; czerwony tylko u nasady żuchwy (dolnej szczęki). |
| Nogi | Długie, ale proporcjonalne do dużego ciała, szarozielone lub żółtozielone; w locie wystają za ogon tylko trochę. | Bardzo długie w stosunku do ciała, cienkie, zielonkawe lub żółtawe; w locie wystają daleko za ogon. | Długie, ciemnoczerwone; w szacie godowej tak ciemne, że wyglądają na prawie czarne. |
| Zachowanie i żerowanie | Żeruje aktywnie, często biega w płytkiej wodzie za drobnymi rybami, przechylając się na boki; czujny, głośno ostrzega. | Brodzi delikatnie i szybko w płytkiej wodzie, wybierając drobiazg z powierzchni; zwykle pojedynczo lub w małych grupach. | Często brodzi głęboko, nawet po brzuch, a bywa że pływa; żeruje szybkimi wypadami, czasem grupą zaganiając drobne ryby. |
| Upierzenie | Szary z wierzchu, czysto biały od spodu; głowa i szyja jasne, drobno kreskowane, latem na grzbiecie czarne plamy. | Zimą bardzo jasny: szary wierzch, białe czoło, brew i cały spód. Latem grzbiet z ciemnymi plamkami, szyja i pierś drobno kropkowane. | Latem sadzowoczarny z białym nakrapianiem na grzbiecie. Zimą jasnopopielaty, jaśniejszy od krwawodzioba, z wyraźną białą brwią przed okiem i ciemną kreską oczną. |
| W locie | Skrzydła jednolicie ciemne, bez paska; długi biały klin od ogona aż po środek grzbietu. | Biały klin na grzbiecie jak u kwokacza, ale nogi wystają daleko za ogon, a sylwetka jest drobniejsza. | Skrzydło jednolicie ciemne, bez białego tylnego brzegu; wąski biały klin na grzbiecie; nogi wystają daleko za ogon. |
| Głos | Dźwięczne, donośne „tiu-tiu-tiu”, zwykle trzy równe sylaby na jednej wysokości. | Cichsze i wyższe niż u kwokacza, pojedyncze lub powtarzane „kju” albo „tju”; bez donośnej potrójnej frazy kwokacza. | Wyraźne, wznoszące się „czu-it” (drugi element wyżej), zwykle w locie; zupełnie inne niż opadające „tju-hu-hu” krwawodzioba. |
Brodziec pławny — Tringa stagnatilis (ang. Marsh Sandpiper)
Drobny, bardzo jasny brodziec z małą, okrągłą głową, cienką szyją i nogami, które wydają się za długie do ciała. Dziób jest prosty i cienki jak igła, bez zadarcia i bez grubej nasady. Brodzi delikatnie, szybko, wybierając drobiazg z powierzchni wody. Kurs nie ma jeszcze nagrania jego głosu na wolnej licencji; posłuchaj go na stronie gatunku w xeno-canto.
| Cecha | Brodziec pławny | Kwokacz | Łęczak |
|---|---|---|---|
| Wielkość i sylwetka | Wyraźnie mniejszy i drobniejszy od kwokacza, mniej więcej wielkości łęczaka, ale na znacznie dłuższych nogach; mała, okrągła główka i cienka szyja: „miniaturowy kwokacz”. | Największy z brodźców, wyraźnie większy od krwawodzioba; masywny, z mocną szyją i głową. | Mały, smukły brodziec, nieco większy od biegusa zmiennego; smuklejszy i dłuższonogi niż samotnik. |
| Dziób | Prosty, cienki jak igła, ciemny, wyraźnie dłuższy od głowy; bez zadarcia i bez grubej nasady kwokacza. | Długi, gruby u nasady i lekko zadarty ku górze; szaroczarny, u nasady szarozielonkawy. | Prosty, dość krótki (mniej więcej długości głowy), ciemny, u nasady zielonkawy. |
| Nogi | Bardzo długie w stosunku do ciała, cienkie, zielonkawe lub żółtawe; w locie wystają daleko za ogon. | Długie, ale proporcjonalne do dużego ciała, szarozielone lub żółtozielone; w locie wystają za ogon tylko trochę. | Dość długie, jasne, żółtawe lub zielonkawożółte; w locie palce wyraźnie wystają za ogon. |
| Zachowanie i żerowanie | Brodzi delikatnie i szybko w płytkiej wodzie, wybierając drobiazg z powierzchni; zwykle pojedynczo lub w małych grupach. | Żeruje aktywnie, często biega w płytkiej wodzie za drobnymi rybami, przechylając się na boki; czujny, głośno ostrzega. | Żeruje na płyciznach śródlądowych, rozlewiskach i zalanych łąkach, często w luźnych stadkach; poderwany zrywa się z głośnym wołaniem. |
| Upierzenie | Zimą bardzo jasny: szary wierzch, białe czoło, brew i cały spód. Latem grzbiet z ciemnymi plamkami, szyja i pierś drobno kropkowane. | Szary z wierzchu, czysto biały od spodu; głowa i szyja jasne, drobno kreskowane, latem na grzbiecie czarne plamy. | Wierzch brązowy, gęsto nakrapiany jasnymi plamkami; długa, wyraźna biała brew sięgająca daleko za oko. |
| W locie | Biały klin na grzbiecie jak u kwokacza, ale nogi wystają daleko za ogon, a sylwetka jest drobniejsza. | Skrzydła jednolicie ciemne, bez paska; długi biały klin od ogona aż po środek grzbietu. | Spód skrzydła jasny, szarawy; biały kuper i gęsto prążkowany ogon; brak paska na skrzydle; palce wyraźnie za ogonem. |
| Głos | Cichsze i wyższe niż u kwokacza, pojedyncze lub powtarzane „kju” albo „tju”; bez donośnej potrójnej frazy kwokacza. | Dźwięczne, donośne „tiu-tiu-tiu”, zwykle trzy równe sylaby na jednej wysokości. | Wysokie, szybkie, suche „cif-if-if”, zwykle przy zrywaniu się; bardziej szczebiotliwe niż dźwięczne „tluit” samotnika. |
Jak je rozdzielić
- Wielkość, ale tylko z sąsiadem. Sam ptak na pustym błocie nie powie ci, czy jest duży. Obok krwawodzioba kwokacz wyraźnie go przerasta, a brodziec pławny jest mniej więcej wielkości łęczaka, tylko na dużo dłuższych nogach.
- Dziób. To najpewniejsza cecha w spoczynku. Kwokacz: mocny, zadarty, szarozielonkawy u nasady. Brodziec pławny: igła, prosta, ciemna.
- Proporcje nóg i lot. Kwokacz ma długie nogi, ale proporcjonalne do dużego ciała, i w locie wystają mu za ogon tylko trochę. U brodźca pławnego wystają daleko. Oba mają długi biały klin od ogona na grzbiet, więc sam klin nic nie rozstrzyga.
- Głos. Donośne potrójne „tiu-tiu-tiu” to kwokacz. Brodziec pławny woła ciszej i wyżej, pojedynczym albo powtarzanym „kju”.
Pułapki. Zimowy brodziec śniady też jest jasny, ma długi dziób i bywa brany za kwokacza; zdradzi go czerwień u nasady żuchwy i czerwone nogi. Mały, smukły kwokacz w złym świetle może „udawać” brodźca pławnego, więc rzadkiego gościa uznaj dopiero wtedy, gdy zobaczysz igłowy dziób i nogi daleko za ogonem w locie. To dobry moment na zdjęcie, nawet nieostre.
Łęczak i samotnik
Dwa brodźce średniej wielkości, które spotkasz raczej w głębi lądu niż nad morzem: na zalanych łąkach, stawach, rowach i rozlewiskach rzek. Na przelotach łęczaki bywają liczne: u ujścia Redy liczono ich pod koniec sierpnia ponad sto naraz, a samotnik zwykle trzyma się sam, na brzegu rowu albo małego oczka wśród drzew. Trzeci w tej grupie jest brodziec piskliwy Actitis hypoleucos (ang. Common Sandpiper), którego plansza jest w lekcji 3; tu tylko go porównuję.
Łęczak — Tringa glareola (ang. Wood Sandpiper)
Smukły, brązowy brodziec, na wierzchu gęsto nakrapiany jasnymi plamkami, z długą białą brwią, która sięga daleko za oko. Nogi ma jasne, żółtawe, a w locie jego palce wyraźnie wystają za ogon. Często żeruje w luźnych stadkach, a poderwany zrywa się z wysokim, suchym „cif-if-if”.
| Cecha | Łęczak | Samotnik | Brodziec pławny |
|---|---|---|---|
| Wielkość i sylwetka | Mały, smukły brodziec, nieco większy od biegusa zmiennego; smuklejszy i dłuższonogi niż samotnik. | Mniej więcej wielkości łęczaka, ale krępszy i krótszonogi; z daleka wygląda na ciemnego, przysadzistego ptaka. | Wyraźnie mniejszy i drobniejszy od kwokacza, mniej więcej wielkości łęczaka, ale na znacznie dłuższych nogach; mała, okrągła główka i cienka szyja: „miniaturowy kwokacz”. |
| Dziób | Prosty, dość krótki (mniej więcej długości głowy), ciemny, u nasady zielonkawy. | Prosty, nieco dłuższy niż głowa, ciemny; wydaje się mocniejszy niż u łęczaka. | Prosty, cienki jak igła, ciemny, wyraźnie dłuższy od głowy; bez zadarcia i bez grubej nasady kwokacza. |
| Nogi | Dość długie, jasne, żółtawe lub zielonkawożółte; w locie palce wyraźnie wystają za ogon. | Raczej krótkie, szarozielone (ciemniejsze niż u łęczaka); w locie palce ledwie wystają za ogon. | Bardzo długie w stosunku do ciała, cienkie, zielonkawe lub żółtawe; w locie wystają daleko za ogon. |
| Zachowanie i żerowanie | Żeruje na płyciznach śródlądowych, rozlewiskach i zalanych łąkach, często w luźnych stadkach; poderwany zrywa się z głośnym wołaniem. | Zwykle pojedynczo, na brzegach rowów, rzek, stawów i małych oczek, często wśród drzew; kiwa tylną częścią ciała; poderwany wzbija się wysoko, zygzakiem. | Brodzi delikatnie i szybko w płytkiej wodzie, wybierając drobiazg z powierzchni; zwykle pojedynczo lub w małych grupach. |
| Upierzenie | Wierzch brązowy, gęsto nakrapiany jasnymi plamkami; długa, wyraźna biała brew sięgająca daleko za oko. | Wierzch ciemny, oliwkowobrązowy, z drobnymi jasnymi kropkami; brew krótka, tylko przed okiem, z białą obrączką oczną („okulary”); ciemna pierś ostro oddzielona od białego brzucha. | Zimą bardzo jasny: szary wierzch, białe czoło, brew i cały spód. Latem grzbiet z ciemnymi plamkami, szyja i pierś drobno kropkowane. |
| W locie | Spód skrzydła jasny, szarawy; biały kuper i gęsto prążkowany ogon; brak paska na skrzydle; palce wyraźnie za ogonem. | Spód skrzydła prawie czarny, w kontraście z białym kuprem i brzuchem: z daleka czarno-biały jak duża jaskółka oknówka; ogon z kilkoma szerokimi, ciemnymi prążkami. | Biały klin na grzbiecie jak u kwokacza, ale nogi wystają daleko za ogon, a sylwetka jest drobniejsza. |
| Głos | Wysokie, szybkie, suche „cif-if-if”, zwykle przy zrywaniu się; bardziej szczebiotliwe niż dźwięczne „tluit” samotnika. | Dźwięczne, czyste, wznoszące się „tluit-tlu-it-it”, zwykle przy zrywaniu się; melodyjniejsze niż suche „cif-if-if” łęczaka. | Cichsze i wyższe niż u kwokacza, pojedyncze lub powtarzane „kju” albo „tju”; bez donośnej potrójnej frazy kwokacza. |
Samotnik — Tringa ochropus (ang. Green Sandpiper)
Krępy, ciemny brodziec, z wierzchu oliwkowobrązowy z drobnymi jasnymi kropkami, które z daleka znikają. Brew ma krótką, tylko przed okiem, a z białą obrączką wokół oka daje to wrażenie okularów. Ciemna pierś jest ostro odcięta od białego brzucha. Kiedy się zrywa, wygląda jak duża jaskółka oknówka: czarne skrzydła od spodu i jaskrawo biały kuper.
| Cecha | Samotnik | Łęczak | Brodziec piskliwy |
|---|---|---|---|
| Wielkość i sylwetka | Mniej więcej wielkości łęczaka, ale krępszy i krótszonogi; z daleka wygląda na ciemnego, przysadzistego ptaka. | Mały, smukły brodziec, nieco większy od biegusa zmiennego; smuklejszy i dłuższonogi niż samotnik. | Mały, mniej więcej wielkości biegusa zmiennego, przysadzisty i krótkonogi, z wydłużonym tyłem: ogon wystaje daleko za złożone skrzydła. |
| Dziób | Prosty, nieco dłuższy niż głowa, ciemny; wydaje się mocniejszy niż u łęczaka. | Prosty, dość krótki (mniej więcej długości głowy), ciemny, u nasady zielonkawy. | Krótki, prosty, ciemny, mniej więcej długości głowy. |
| Nogi | Raczej krótkie, szarozielone (ciemniejsze niż u łęczaka); w locie palce ledwie wystają za ogon. | Dość długie, jasne, żółtawe lub zielonkawożółte; w locie palce wyraźnie wystają za ogon. | Krótkie, szarozielone lub żółtawooliwkowe. |
| Zachowanie i żerowanie | Zwykle pojedynczo, na brzegach rowów, rzek, stawów i małych oczek, często wśród drzew; kiwa tylną częścią ciała; poderwany wzbija się wysoko, zygzakiem. | Żeruje na płyciznach śródlądowych, rozlewiskach i zalanych łąkach, często w luźnych stadkach; poderwany zrywa się z głośnym wołaniem. | Nieustannie kiwa tylną częścią ciała i ogonem; żeruje pojedynczo na kamienistych brzegach, nabrzeżach portów i rzekach, rzadko na otwartym błocie. |
| Upierzenie | Wierzch ciemny, oliwkowobrązowy, z drobnymi jasnymi kropkami; brew krótka, tylko przed okiem, z białą obrączką oczną („okulary”); ciemna pierś ostro oddzielona od białego brzucha. | Wierzch brązowy, gęsto nakrapiany jasnymi plamkami; długa, wyraźna biała brew sięgająca daleko za oko. | Wierzch jednolicie oliwkowobrązowy; szarobrązowe boki piersi, a między nimi a zgięciem skrzydła biały klin wcinający się w górę; brzuch biały. |
| W locie | Spód skrzydła prawie czarny, w kontraście z białym kuprem i brzuchem: z daleka czarno-biały jak duża jaskółka oknówka; ogon z kilkoma szerokimi, ciemnymi prążkami. | Spód skrzydła jasny, szarawy; biały kuper i gęsto prążkowany ogon; brak paska na skrzydle; palce wyraźnie za ogonem. | Leci nisko nad wodą, na sztywnych, drgających skrzydłach przerywanych krótkimi ślizgami; wyraźny biały pasek na skrzydle, ciemny kuper i środek ogona (bez białego kupra samotnika). |
| Głos | Dźwięczne, czyste, wznoszące się „tluit-tlu-it-it”, zwykle przy zrywaniu się; melodyjniejsze niż suche „cif-if-if” łęczaka. | Wysokie, szybkie, suche „cif-if-if”, zwykle przy zrywaniu się; bardziej szczebiotliwe niż dźwięczne „tluit” samotnika. | Wysokie, przenikliwe, opadające „hi-di-di” lub „ti-ti-ti”, zwykle przy zrywaniu się i w niskim locie nad wodą. |
Jak je rozdzielić
- Ogólne wrażenie. Łęczak jest jasny, ciepłobrązowy i smukły, samotnik ciemny i przysadzisty. To działa nawet z daleka, gdy kropek nie widać.
- Brew. Długa, sięgająca za oko u łęczaka; krótka, tylko przed okiem u samotnika.
- Spód skrzydła w locie. Jasny, szarawy u łęczaka; prawie czarny u samotnika. Jeśli ptak zrywa się i jest czarno-biały, to samotnik.
- Głos. Posłuchaj obu. Łęczak: wysokie, suche, szczebiotliwe „cif-if-if”. Samotnik: czyste, dźwięczne, wznoszące się „tluit-tluit”.
Głos, Normandia (Francja), maj 2023
Głos w locie nocą, Holandia, wrzesień 2018
Pułapki. Dorosły łęczak w lipcu ma starte pióra i jasne plamki na wierzchu mu znikają, więc wygląda ciemniej, niemal jak samotnik. U ujścia Redy dorosłe łęczaki przelatują głównie w lipcu, a od połowy sierpnia są już prawie same młode, świeżo i wyraźnie nakrapiane. BirdGuides radzi przy starych ptakach łączyć dwie cechy, głos i spód skrzydła, a nie polegać na samym wierzchu.
A brodziec piskliwy? Jest mniejszy od obu, krótkonogi, z ogonem wystającym daleko za skrzydła, i nieustannie kiwa tyłem ciała. Ma biały klin wcinający się między pierś a zgięcie skrzydła. W locie leci tuż nad wodą na sztywnych, drgających skrzydłach, z białym paskiem na skrzydle i ciemnym kuprem: brak białego kupra od razu odróżnia go od samotnika.
Rycyk i szlamnik
Dwa duże siewkowce z długimi, prawie prostymi dziobami. Rycyk to ptak słodkich wód, wilgotnych łąk i pól ryżowych, w Polsce nieliczny ptak lęgowy. Szlamnik jest ptakiem wybrzeża: przelatuje wzdłuż Bałtyku i zimuje na równiach pływowych, także w Zatoce Kadyksu i w Marismas del Barbate.
Rycyk — Limosa limosa (ang. Black-tailed Godwit)
Smukły, długonogi, z długą szyją i bardzo długim, prostym dziobem o różowej nasadzie. Brodzi w głębszej wodzie i wbija dziób aż po oczy. Zimą jest jednolicie szary i gładki, wiosną ma rdzawą szyję i pierś oraz ciemne prążki na bokach. W locie jest nie do pomylenia: szeroki biały pas przez całe skrzydło, kwadratowy biały kuper i czarny ogon.
| Cecha | Rycyk | Szlamnik |
|---|---|---|
| Wielkość i sylwetka | Duży, wyraźnie większy od krwawodzioba; smukły, z długą szyją i długimi nogami, smuklejszy od szlamnika. | Nieco mniejszy i krępszy od rycyka, z krótszą szyją; wyraźnie większy od krwawodzioba. |
| Dziób | Bardzo długi i prosty (najwyżej ledwie wygięty), z różową lub pomarańczową nasadą i ciemnym końcem. | Długi, wyraźnie lekko zadarty ku górze, z różową nasadą i ciemnym końcem; u samicy dłuższy. |
| Nogi | Długie, ciemne; nad stawem skokowym widać dużo nagiego uda. | Ciemne, zwykle krótsze niż u rycyka: nad stawem skokowym widać mniej nagiego uda. |
| Zachowanie i żerowanie | Brodzi w głębszej wodzie i wbija dziób aż po oczy; zwykle na słodkich wodach, wilgotnych łąkach i polach ryżowych, na morskim wybrzeżu rzadziej niż szlamnik. | Ptak wybrzeża: żeruje na mulistych i piaszczystych równiach pływowych, idąc za odpływającą wodą; w głębi lądu rzadki. |
| Upierzenie | Zimą jednolicie szary, gładki, bez kreskowania; w szacie godowej szyja i pierś rdzawe, a boki i brzuch w ciemne prążki. | Zimą szarobrązowy, wierzch kreskowany i łuskowany jak u kulika; samiec w szacie godowej cały rdzawy od głowy po podogonie. |
| W locie | Szeroki biały pasek przez całe skrzydło, kwadratowy biały kuper i czarny ogon; nogi wystają daleko za ogon. | Skrzydło bez białego paska; biały klin wchodzi z kupra na grzbiet, ogon drobno prążkowany; nogi wystają za ogon tylko trochę. |
| Głos | Poza lęgowiskiem raczej cichy; w stadzie krótkie „wed” lub „kek”, na lęgowisku nosowe „grutjo-grutjo” w locie tokowym. | Rzadko słyszany; w locie nosowe „kewik” lub ostre „kik-kik”, wyższe i ostrzejsze niż „wed” rycyka. |
Szlamnik — Limosa lapponica (ang. Bar-tailed Godwit)
Nieco krępszy od rycyka, z krótszą szyją i zwykle krótszymi nogami. Dziób jest wyraźnie lekko zadarty. Zimą wierzch ma kreskowany i łuskowany, przez co przypomina małego kulika, a samiec w szacie godowej jest cały rdzawy, od głowy po podogonie. Żeruje na mulistych i piaszczystych łachach, idąc za odpływającą wodą.
| Cecha | Szlamnik | Rycyk | Kulik mniejszy |
|---|---|---|---|
| Wielkość i sylwetka | Nieco mniejszy i krępszy od rycyka, z krótszą szyją; wyraźnie większy od krwawodzioba. | Duży, wyraźnie większy od krwawodzioba; smukły, z długą szyją i długimi nogami, smuklejszy od szlamnika. | Wyraźnie mniejszy od kulika wielkiego, wielkości rycyka; krótsza szyja, drobniejsza głowa. |
| Dziób | Długi, wyraźnie lekko zadarty ku górze, z różową nasadą i ciemnym końcem; u samicy dłuższy. | Bardzo długi i prosty (najwyżej ledwie wygięty), z różową lub pomarańczową nasadą i ciemnym końcem. | Krótszy niż u kulika wielkiego, prosty przez ok. dwie trzecie długości, potem załamany w dół; sama długość myli, bo młode kuliki wielkie mają krótkie dzioby. |
| Nogi | Ciemne, zwykle krótsze niż u rycyka: nad stawem skokowym widać mniej nagiego uda. | Długie, ciemne; nad stawem skokowym widać dużo nagiego uda. | Szaroniebieskie, stosunkowo krótsze niż u kulika wielkiego. |
| Zachowanie i żerowanie | Ptak wybrzeża: żeruje na mulistych i piaszczystych równiach pływowych, idąc za odpływającą wodą; w głębi lądu rzadki. | Brodzi w głębszej wodzie i wbija dziób aż po oczy; zwykle na słodkich wodach, wilgotnych łąkach i polach ryżowych, na morskim wybrzeżu rzadziej niż szlamnik. | Na wybrzeżach, równiach pływowych i skałach, chętnie łowi kraby; w Polsce przelotny, a stadko kulików w kwietniu lub maju to najpewniej ten gatunek. |
| Upierzenie | Zimą szarobrązowy, wierzch kreskowany i łuskowany jak u kulika; samiec w szacie godowej cały rdzawy od głowy po podogonie. | Zimą jednolicie szary, gładki, bez kreskowania; w szacie godowej szyja i pierś rdzawe, a boki i brzuch w ciemne prążki. | Głowa w pasy: ciemna czapeczka przedzielona jasnym paskiem środkowym, jasna brew i ciemny pasek przez oko; ogólnie ciemniejszy i chłodniejszy w tonie od kulika wielkiego. |
| W locie | Skrzydło bez białego paska; biały klin wchodzi z kupra na grzbiet, ogon drobno prążkowany; nogi wystają za ogon tylko trochę. | Szeroki biały pasek przez całe skrzydło, kwadratowy biały kuper i czarny ogon; nogi wystają daleko za ogon. | Biały klin od kupra na grzbiet jak u kulika wielkiego, ale skrzydła bardziej jednolicie ciemne i szybsze uderzenia skrzydeł. |
| Głos | Rzadko słyszany; w locie nosowe „kewik” lub ostre „kik-kik”, wyższe i ostrzejsze niż „wed” rycyka. | Poza lęgowiskiem raczej cichy; w stadzie krótkie „wed” lub „kek”, na lęgowisku nosowe „grutjo-grutjo” w locie tokowym. | Szybki, równy trel ok. siedmiu gwizdów „pi-pi-pi-pi-pi-pi-pi” na jednej wysokości, zamiast dwusylabowego „kur-li” kulika wielkiego. |
Jak je rozdzielić
- Lot. Najłatwiej. Rycyk ma biały pas na skrzydle i czarny ogon. Szlamnik nie ma paska na skrzydle, ma drobno prążkowany ogon i biały klin wchodzący z kupra na grzbiet.
- Dziób i nogi. Prosty u rycyka, lekko zadarty u szlamnika. Rycyk stoi wyżej: nad stawem skokowym widać u niego dużo nagiej goleni.
- Upierzenie zimą. Gładki szary rycyk kontra kreskowany, „kulikowaty” szlamnik.
- Miejsce. Słodka woda i pola ryżowe to częściej rycyk, plaża i muł pływowy częściej szlamnik. To tylko wskazówka: w Zatoce Kadyksu rycyki żerują też na salinach, przy niskiej i wysokiej wodzie.
Pułapki. Wiosną oba są rdzawe. Rdzawy samiec szlamnika ma rdzawy także brzuch, a rycyk ma rdzawą tylko szyję i pierś, a brzuch biały z ciemnymi prążkami. Głos niewiele tu pomoże: poza lęgowiskami oba są raczej ciche. Pamiętaj też o kalendarzu z lekcji 4: u ujścia Redy w lipcu i na początku sierpnia przelatują tylko dorosłe szlamniki, a młode, płowe i łuskowane, pojawiają się ok. połowy sierpnia.
Rycyki z obrączkami. Jeśli zimą albo wczesną wiosną zobaczysz rycyka na polach ryżowych Andaluzji albo Estremadury, przyjrzyj się jego nogom. Rycyki z zachodniej Europy, zwłaszcza holenderskie, w drodze z Afryki Zachodniej na lęgowiska zatrzymują się na Półwyspie Iberyjskim w trzech głównych miejscach: w Doñanie, na polach ryżowych Estremadury i na polach ryżowych wokół ujść Tagu i Sado koło Lizbony. Odlatują z zimowisk już od połowy grudnia, a w Iberii zatrzymują się zwykle od stycznia do marca. Badacze z Uniwersytetu w Groningen od lat znakują je kolorowymi obrączkami, a obserwatorzy w Iberii co roku odczytują wiele z nich. Te odczyty pozwalają odróżnić ptaka, który zmienił miejsce lęgów, od ptaka, który zginął, a więc policzyć przeżywalność i śledzić liczebność całej populacji. Ptaki z nadajnikami złapane w Estremadurze pod koniec stycznia zostawały tam średnio ok. 35 dni, a złapane pod koniec lutego ok. 8 dni, a same pola ryżowe Estremadury utrzymywały co najmniej 14% zachodnioeuropejskiej populacji. Jak odczytać kod obrączek, gdzie go zgłosić i co z odczytów policzono w Portugalii, pokazuje lekcja 7.
Kulik wielki i kulik mniejszy
Największe siewkowce z dziobami wygiętymi w dół. Kulik wielki jest w Polsce bardzo nielicznym i zagrożonym ptakiem lęgowym łąk (w latach 2013–2018 oceniano go na 120–250 par) i zimuje m.in. na wybrzeżach Atlantyku. Kulik mniejszy gniazduje na północy i przelatuje przez Polskę, zwłaszcza wiosną. W Marismas del Barbate spotkasz oba.
Kulik wielki — Numenius arquata (ang. Eurasian Curlew)
Duży, płowobrązowy, z bardzo długim dziobem wygiętym równym łukiem na całej długości. Głowa jest jednolita, drobno kreskowana, bez wyraźnych pasów. Wolno kroczy po mułach i łąkach i sonduje głęboko, wyciągając kraby i dżdżownice. Płochliwy, zrywa się z daleka, a jego dźwięczne „kur-li” dało mu nazwę w wielu językach.
| Cecha | Kulik wielki | Kulik mniejszy |
|---|---|---|
| Wielkość i sylwetka | Największy z naszych siewkowców, wyraźnie większy od kulika mniejszego; masywny, z długą szyją. | Wyraźnie mniejszy od kulika wielkiego, wielkości rycyka; krótsza szyja, drobniejsza głowa. |
| Dziób | Bardzo długi, łukowato zgięty w dół równo na całej długości; u samicy najdłuższy, u samca i młodego krótszy, więc sama długość nie rozstrzyga. | Krótszy niż u kulika wielkiego, prosty przez ok. dwie trzecie długości, potem załamany w dół; sama długość myli, bo młode kuliki wielkie mają krótkie dzioby. |
| Nogi | Długie, szaroniebieskie. | Szaroniebieskie, stosunkowo krótsze niż u kulika wielkiego. |
| Zachowanie i żerowanie | Wolno kroczy po mułach, łąkach i polach, głęboko sondując dziobem i wyciągając kraby i dżdżownice; płochliwy, zrywa się z daleka. | Na wybrzeżach, równiach pływowych i skałach, chętnie łowi kraby; w Polsce przelotny, a stadko kulików w kwietniu lub maju to najpewniej ten gatunek. |
| Upierzenie | Płowobrązowy, gęsto kreskowany; głowa jednolita, drobno kreskowana, bez wyraźnych pasów, wokół oka jasna obwódka. | Głowa w pasy: ciemna czapeczka przedzielona jasnym paskiem środkowym, jasna brew i ciemny pasek przez oko; ogólnie ciemniejszy i chłodniejszy w tonie od kulika wielkiego. |
| W locie | Biały klin od kupra na grzbiet; zewnętrzna część skrzydła ciemniejsza od wewnętrznej; spokojne, mewie uderzenia skrzydeł. | Biały klin od kupra na grzbiet jak u kulika wielkiego, ale skrzydła bardziej jednolicie ciemne i szybsze uderzenia skrzydeł. |
| Głos | Dźwięczne, wznoszące się „kur-li” (stąd jego nazwa w wielu językach), na lęgowisku perlisty, przyspieszający trel; nigdy szybka seria równych gwizdów jak u kulika mniejszego. | Szybki, równy trel ok. siedmiu gwizdów „pi-pi-pi-pi-pi-pi-pi” na jednej wysokości, zamiast dwusylabowego „kur-li” kulika wielkiego. |
Kulik mniejszy — Numenius phaeopus (ang. Eurasian Whimbrel)
Wyraźnie mniejszy, mniej więcej wielkości rycyka, ciemniejszy i chłodniejszy w tonie. Głowę ma w pasy: ciemna czapeczka przedzielona jasnym paskiem środkowym, jasna brew i ciemny pasek przez oko. Dziób jest krótszy, prosty przez ok. dwie trzecie długości i dopiero potem załamuje się w dół. Chętnie łowi kraby na skałach i równiach pływowych.
| Cecha | Kulik mniejszy | Kulik wielki | Szlamnik |
|---|---|---|---|
| Wielkość i sylwetka | Wyraźnie mniejszy od kulika wielkiego, wielkości rycyka; krótsza szyja, drobniejsza głowa. | Największy z naszych siewkowców, wyraźnie większy od kulika mniejszego; masywny, z długą szyją. | Nieco mniejszy i krępszy od rycyka, z krótszą szyją; wyraźnie większy od krwawodzioba. |
| Dziób | Krótszy niż u kulika wielkiego, prosty przez ok. dwie trzecie długości, potem załamany w dół; sama długość myli, bo młode kuliki wielkie mają krótkie dzioby. | Bardzo długi, łukowato zgięty w dół równo na całej długości; u samicy najdłuższy, u samca i młodego krótszy, więc sama długość nie rozstrzyga. | Długi, wyraźnie lekko zadarty ku górze, z różową nasadą i ciemnym końcem; u samicy dłuższy. |
| Nogi | Szaroniebieskie, stosunkowo krótsze niż u kulika wielkiego. | Długie, szaroniebieskie. | Ciemne, zwykle krótsze niż u rycyka: nad stawem skokowym widać mniej nagiego uda. |
| Zachowanie i żerowanie | Na wybrzeżach, równiach pływowych i skałach, chętnie łowi kraby; w Polsce przelotny, a stadko kulików w kwietniu lub maju to najpewniej ten gatunek. | Wolno kroczy po mułach, łąkach i polach, głęboko sondując dziobem i wyciągając kraby i dżdżownice; płochliwy, zrywa się z daleka. | Ptak wybrzeża: żeruje na mulistych i piaszczystych równiach pływowych, idąc za odpływającą wodą; w głębi lądu rzadki. |
| Upierzenie | Głowa w pasy: ciemna czapeczka przedzielona jasnym paskiem środkowym, jasna brew i ciemny pasek przez oko; ogólnie ciemniejszy i chłodniejszy w tonie od kulika wielkiego. | Płowobrązowy, gęsto kreskowany; głowa jednolita, drobno kreskowana, bez wyraźnych pasów, wokół oka jasna obwódka. | Zimą szarobrązowy, wierzch kreskowany i łuskowany jak u kulika; samiec w szacie godowej cały rdzawy od głowy po podogonie. |
| W locie | Biały klin od kupra na grzbiet jak u kulika wielkiego, ale skrzydła bardziej jednolicie ciemne i szybsze uderzenia skrzydeł. | Biały klin od kupra na grzbiet; zewnętrzna część skrzydła ciemniejsza od wewnętrznej; spokojne, mewie uderzenia skrzydeł. | Skrzydło bez białego paska; biały klin wchodzi z kupra na grzbiet, ogon drobno prążkowany; nogi wystają za ogon tylko trochę. |
| Głos | Szybki, równy trel ok. siedmiu gwizdów „pi-pi-pi-pi-pi-pi-pi” na jednej wysokości, zamiast dwusylabowego „kur-li” kulika wielkiego. | Dźwięczne, wznoszące się „kur-li” (stąd jego nazwa w wielu językach), na lęgowisku perlisty, przyspieszający trel; nigdy szybka seria równych gwizdów jak u kulika mniejszego. | Rzadko słyszany; w locie nosowe „kewik” lub ostre „kik-kik”, wyższe i ostrzejsze niż „wed” rycyka. |
Jak je rozdzielić
- Głowa. Paski na głowie to kulik mniejszy, jednolita głowa to kulik wielki. Ta cecha jest pewniejsza niż długość dzioba.
- Kształt dzioba, nie długość. U kulika wielkiego dziób wygina się na całej długości, u mniejszego dopiero w ostatniej części. Długość myli: samice kulika wielkiego mają dzioby najdłuższe, a młode ptaki i samce wyraźnie krótsze, więc krótkodzioby kulik wielki zdarza się często.
- Głos. Tu para rozstrzyga się sama. Kulik mniejszy wydaje szybki, równy trel ok. siedmiu gwizdów na jednej wysokości. Kulik wielki woła dwusylabowym, wznoszącym się „kur-li”. Posłuchaj obu:
Głos w locie nocą, Normandia (Francja), kwiecień 2022
Głos „kur-li” i trel, Terschelling (Holandia), kwiecień 2019
- Pora roku. BirdWatch Ireland podpowiada prostą zasadę: w kwietniu i maju kuliki wielkie siedzą już w parach na lęgowiskach, więc stadko „kulików” widziane wiosną to najpewniej kuliki mniejsze. W Irlandii nazywano je kiedyś „ptakami maja”.
Pułapki. Pojedynczy ptak bez skali na pustej łasze: wtedy nie oceniaj wielkości, tylko głowę i miejsce, w którym zaczyna się zgięcie dzioba. W locie oba mają biały klin na grzbiecie, ale kulik mniejszy ma szybsze uderzenia skrzydeł i bardziej jednolicie ciemne skrzydło.
Kszyk, bekasik i słonka
Trzy bekasy z długimi dziobami i upierzeniem w kolorze suchej trawy i liści. Wszystkie trzy najczęściej widzisz przez sekundę, kiedy zrywają się spod nóg, więc tu najważniejsze jest zachowanie przy płoszeniu, a nie upierzenie. Pamiętaj przy tym o zasadzie z lekcji 7: nie chodzimy po mokradłach po to, żeby ptaki zrywać.
Kszyk — Gallinago gallinago (ang. Common Snipe)
Krępy, krótkonogi, z bardzo długim, prostym dziobem, mniej więcej dwa razy dłuższym od głowy. Na głowie ma jasny pasek środkowy między ciemnymi pasami ciemienia, a na grzbiecie płowe, podłużne pasy. Żeruje na błotnistych brzegach i wbija dziób w muł szybko, jak igła maszyny do szycia. Spłoszony zrywa się wcześnie, z chrapliwym „kszek”, od którego ma nazwę, i ucieka wysoko zygzakiem. Wiosną w locie tokowym samiec „beczy”: dźwięk wydają rozłożone zewnętrzne sterówki.
| Cecha | Kszyk | Bekasik | Słonka |
|---|---|---|---|
| Wielkość i sylwetka | Wyraźnie większy od biegusa zmiennego, mniejszy od krwawodzioba; krępy, krótkonogi, dużo mniejszy od słonki. | Najmniejszy z bekasów, ok. dwie trzecie kszyka; niewiele większy od biegusa zmiennego, krępy. | Dużo większa i krępsza od kszyka, ok. wielkości gołębia; krótka szyja, okrągła sylwetka. |
| Dziób | Bardzo długi i prosty, ok. dwóch długości głowy, ciemny. | Wyraźnie krótszy niż u kszyka, niewiele dłuższy od głowy, grubszy u nasady. | Długi i prosty, ok. dwóch długości głowy, gruby u nasady, różowawy z ciemnym końcem. |
| Nogi | Krótkie, zielonkawe. | Krótkie, zielonkawe. | Bardzo krótkie, różowawoszare. |
| Zachowanie i żerowanie | Żeruje na błotnistych brzegach i podmokłych łąkach, szybko wbijając dziób w muł jak igła maszyny do szycia; spłoszony zrywa się wcześnie i ucieka wysoko zygzakiem. | Żerując rytmicznie podryguje całym ciałem; ukryty w gęstej roślinności, przylega do ziemi i zrywa się dopiero spod nóg, leci nisko, prosto i krótko, po czym zaraz zapada. | Ptak lasu, nie błota: za dnia ukryta w ściółce wilgotnych lasów liściastych i mieszanych, żeruje o zmroku; wiosną o zmierzchu samiec „ciągnie” wolno nad koronami drzew. |
| Upierzenie | Na głowie jasny pasek środkowy między ciemnymi pasami ciemienia i pojedyncza jasna brew; na grzbiecie płowe podłużne pasy; brzuch biały. | Ciemię całe ciemne, bez jasnego paska środkowego; jasna brew rozdzielona ciemną kreską (podwójna); na ciemnym, połyskliwym grzbiecie jaskrawe złotawe pasy. | Rdzawobrązowa jak suche liście; na tyle głowy poprzeczne ciemne pasy (u kszyka podłużne); duże ciemne oko osadzone wysoko i z tyłu głowy; spód drobno prążkowany w poprzek. |
| W locie | Szybki, wysoki, zygzakowaty; wąski biały tylny brzeg skrzydła, ogon z rdzawą przepaską; długi dziób wyraźnie sterczy przed ptakiem. | Niski, prosty, bez zygzaków, na krótkich skrzydłach; ogon klinowaty, ciemny, bez rdzawej przepaski; krótki dziób słabo sterczy. | Szerokie, zaokrąglone skrzydła i ciężki, sowi lot z dziobem skierowanym w dół; bez białego brzegu skrzydła i bez zygzaków kszyka. |
| Głos | Przy zrywaniu się ochrypłe, chrapliwe „kszek” lub „ecz” (stąd nazwa); wiosną rytmiczne „tike-tike-tike” i „beczenie” sterówek w locie tokowym. Bekasik zrywa się zwykle bez głosu. | Spłoszony zwykle milczy, najwyżej ciche „gach”; na lęgowiskach na północy tok brzmi jak stłumiony stukot końskich kopyt. | Przy ciągu na przemian głuche chrapanie „korr-korr-korr” i ostre, wysokie „psik”; poza tym prawie zawsze milczy. |
Bekasik — Lymnocryptes minimus (ang. Jack Snipe)
Najmniejszy z bekasów, z wyraźnie krótszym dziobem. Ciemię ma całe ciemne, bez jasnego paska środkowego, za to jasna brew jest podwójna, rozdzielona ciemną kreską. Żerując, podryguje całym ciałem jak na sprężynach. Przylega do ziemi i zrywa się dopiero spod nóg, zwykle bez głosu, leci nisko i prosto, i po chwili zapada z powrotem.
| Cecha | Bekasik | Kszyk |
|---|---|---|
| Wielkość i sylwetka | Najmniejszy z bekasów, ok. dwie trzecie kszyka; niewiele większy od biegusa zmiennego, krępy. | Wyraźnie większy od biegusa zmiennego, mniejszy od krwawodzioba; krępy, krótkonogi, dużo mniejszy od słonki. |
| Dziób | Wyraźnie krótszy niż u kszyka, niewiele dłuższy od głowy, grubszy u nasady. | Bardzo długi i prosty, ok. dwóch długości głowy, ciemny. |
| Nogi | Krótkie, zielonkawe. | Krótkie, zielonkawe. |
| Zachowanie i żerowanie | Żerując rytmicznie podryguje całym ciałem; ukryty w gęstej roślinności, przylega do ziemi i zrywa się dopiero spod nóg, leci nisko, prosto i krótko, po czym zaraz zapada. | Żeruje na błotnistych brzegach i podmokłych łąkach, szybko wbijając dziób w muł jak igła maszyny do szycia; spłoszony zrywa się wcześnie i ucieka wysoko zygzakiem. |
| Upierzenie | Ciemię całe ciemne, bez jasnego paska środkowego; jasna brew rozdzielona ciemną kreską (podwójna); na ciemnym, połyskliwym grzbiecie jaskrawe złotawe pasy. | Na głowie jasny pasek środkowy między ciemnymi pasami ciemienia i pojedyncza jasna brew; na grzbiecie płowe podłużne pasy; brzuch biały. |
| W locie | Niski, prosty, bez zygzaków, na krótkich skrzydłach; ogon klinowaty, ciemny, bez rdzawej przepaski; krótki dziób słabo sterczy. | Szybki, wysoki, zygzakowaty; wąski biały tylny brzeg skrzydła, ogon z rdzawą przepaską; długi dziób wyraźnie sterczy przed ptakiem. |
| Głos | Spłoszony zwykle milczy, najwyżej ciche „gach”; na lęgowiskach na północy tok brzmi jak stłumiony stukot końskich kopyt. | Przy zrywaniu się ochrypłe, chrapliwe „kszek” lub „ecz” (stąd nazwa); wiosną rytmiczne „tike-tike-tike” i „beczenie” sterówek w locie tokowym. Bekasik zrywa się zwykle bez głosu. |
Słonka — Scolopax rusticola (ang. Eurasian Woodcock)
Ptak lasu, nie błota. Dużo większa i krępsza od kszyka, mniej więcej wielkości gołębia, rdzawobrązowa jak suche liście. Pasy na tyle głowy biegną w poprzek, nie wzdłuż jak u kszyka, a duże ciemne oko siedzi wysoko i z tyłu głowy. Za dnia ukrywa się w ściółce wilgotnych lasów. Wiosną o zmierzchu samiec „ciągnie”: leci wolno nad koronami drzew i na przemian chrapie głucho i ostro psyka.
| Cecha | Słonka | Kszyk |
|---|---|---|
| Wielkość i sylwetka | Dużo większa i krępsza od kszyka, ok. wielkości gołębia; krótka szyja, okrągła sylwetka. | Wyraźnie większy od biegusa zmiennego, mniejszy od krwawodzioba; krępy, krótkonogi, dużo mniejszy od słonki. |
| Dziób | Długi i prosty, ok. dwóch długości głowy, gruby u nasady, różowawy z ciemnym końcem. | Bardzo długi i prosty, ok. dwóch długości głowy, ciemny. |
| Nogi | Bardzo krótkie, różowawoszare. | Krótkie, zielonkawe. |
| Zachowanie i żerowanie | Ptak lasu, nie błota: za dnia ukryta w ściółce wilgotnych lasów liściastych i mieszanych, żeruje o zmroku; wiosną o zmierzchu samiec „ciągnie” wolno nad koronami drzew. | Żeruje na błotnistych brzegach i podmokłych łąkach, szybko wbijając dziób w muł jak igła maszyny do szycia; spłoszony zrywa się wcześnie i ucieka wysoko zygzakiem. |
| Upierzenie | Rdzawobrązowa jak suche liście; na tyle głowy poprzeczne ciemne pasy (u kszyka podłużne); duże ciemne oko osadzone wysoko i z tyłu głowy; spód drobno prążkowany w poprzek. | Na głowie jasny pasek środkowy między ciemnymi pasami ciemienia i pojedyncza jasna brew; na grzbiecie płowe podłużne pasy; brzuch biały. |
| W locie | Szerokie, zaokrąglone skrzydła i ciężki, sowi lot z dziobem skierowanym w dół; bez białego brzegu skrzydła i bez zygzaków kszyka. | Szybki, wysoki, zygzakowaty; wąski biały tylny brzeg skrzydła, ogon z rdzawą przepaską; długi dziób wyraźnie sterczy przed ptakiem. |
| Głos | Przy ciągu na przemian głuche chrapanie „korr-korr-korr” i ostre, wysokie „psik”; poza tym prawie zawsze milczy. | Przy zrywaniu się ochrypłe, chrapliwe „kszek” lub „ecz” (stąd nazwa); wiosną rytmiczne „tike-tike-tike” i „beczenie” sterówek w locie tokowym. Bekasik zrywa się zwykle bez głosu. |
Jak je rozdzielić
- Miejsce. Słonka: las. Kszyk i bekasik: błoto, podmokła łąka, brzeg rowu, kępy turzyc.
- Zerwanie się. Kszyk zrywa się z daleka, krzyczy i leci wysoko zygzakiem. Bekasik zrywa się w ostatniej chwili, milczy, leci nisko i prosto i zaraz siada. Słonka ucieka ciężko, sowim lotem, między drzewami.
- Głowa i dziób. Kszyk: jasny pasek środkowy, długi dziób. Bekasik: ciemne ciemię, podwójna brew, dziób niewiele dłuższy od głowy. Słonka: poprzeczne pasy z tyłu głowy.
- Lot. Kszyk ma wąski biały tylny brzeg skrzydła i rdzawą przepaskę na ogonie. Bekasik ma ciemny, klinowaty ogon bez rdzy. Słonka ma szerokie, zaokrąglone skrzydła i trzyma dziób skierowany w dół.
Pułapki. Bekasik, który żeruje spokojnie na otwartym błocie, też ma długi dziób i pasy na grzbiecie; szukaj ciemnego ciemienia i podskakiwania. Kszyk bez skali bywa szacowany „na słonkę”, ale słonka prawie nigdy nie stoi na otwartym błocie.
Filmy
- BTO Bird ID: Common Shanks (krwawodziób, brodziec śniady, kwokacz)
- BTO Bird ID: Wood and Green Sandpiper (łęczak i samotnik)
- BTO Bird ID: Black-tailed and Bar-tailed Godwit (rycyk i szlamnik)
- BTO Bird ID: Common and Jack Snipe (kszyk i bekasik)
Źródła
- Tim Melling o brodźcu śniadym (Mark Avery): dziób, brak białego brzegu skrzydła, wznoszące „czu-it” i opadające „tju”
- BirdForum Opus: Spotted Redshank: młode ptaki ciemne, z prążkami na bokach
- enature.qa: Spotted Redshank: młody brodziec śniady i krwawodziób, kolor dzioba i nóg
- RSPB: Spotted Redshank
- BTO: Common shanks (FSC)
- NZ Birds Online: Marsh Sandpiper i BirdCount India: Waders identification: brodziec pławny jako „miniaturowy kwokacz”
- Meissner W. i in. 2009, Autumn Migration of Waders (Charadrii) at the Reda Mouth (N Poland), The Ring 31(1): 23–39: łęczak i szlamnik u ujścia Redy
- BirdGuides: Green and Wood Sandpipers
- BTO: Wood and Green Sandpiper
- Lancashire Wildlife Trust: godwits i BTO: Black-tailed and Bar-tailed Godwit
- Ramsar RIS: Bahía de Cádiz: rycyki i krwawodzioby żerujące na salinach
- Masero J. A. i in. 2011, Long lengths of stay, large numbers, and trends of the Black-tailed Godwit in rice fields during spring migration, Bird Conservation International 21: 12–24
- Uniwersytet w Groningen: Spring migration of Black-tailed Godwits in Iberia 2014
- BirdGuides: Eurasian Curlew and Eurasian Whimbrel
- Kent Wildlife Trust: Whimbrel
- BirdWatch Ireland: When is a Curlew not a Curlew?
- BirdGuides: autumn snipe, BTO: Common and Jack Snipe, Kent Wildlife Trust: Jack Snipe
- Wikipedia: Eurasian woodcock i Wikipedia: Słonka: ciąg
- Wikipedia: Kszyk: głos i „beczenie”
- Wikipedia: Kulik wielki i Wikipedia: Rycyk: liczebność w Polsce
- Wikipedia: Brodziec pławny: regularny w Polsce
Mini-quiz
- Ze stada krwawodziobów zrywa się smukły brodziec z jednolicie ciemnym skrzydłem i woła „czu-it”, z drugą sylabą wyżej. Kto to?
- Jesienią widzisz ciemnego, prążkowanego brodźca z pomarańczowoczerwonymi nogami. Dlaczego kolor nóg nie wystarczy, i na co spojrzeć zamiast niego?
- Brodziec zrywa się z rowu i w locie wygląda na czarno-białego, z jaskrawo białym kuprem. Kto to?
- W locie widzisz duży siewkowiec z szerokim białym pasem przez skrzydło i czarnym ogonem. Rycyk czy szlamnik?
- Spod twoich stóp na podmokłej łące zrywa się w ostatniej chwili mały bekas, bez głosu, leci nisko i prosto i zaraz siada. Kto to?
Odpowiedzi
- Brodziec śniady.
- Bo młody brodziec śniady też ma pomarańczowoczerwone nogi. Spójrz na dziób (długi, cienki, czerwony tylko u nasady dolnej szczęki), białą brew przed okiem i dłuższe nogi i szyję.
- Samotnik: ciemny spód skrzydła i biały kuper.
- Rycyk.
- Bekasik.