Jak ich szukać
W terenie: przy każdej grupie zapytaj siebie najpierw o wielkość i kształt (nogi, szyja, dziób), potem o zachowanie (jak żeruje), a dopiero na końcu o kolory.
Te ptaki nie mają planszy sylwetek jak drapieżniki. Rozpoznajesz je głównie po tym, gdzie stoją, jak żerują i jaki mają dziób i nogi. Przy każdym gatunku jest jego zdjęcie, jak stoi albo siedzi, a gdy cechę widać najlepiej w locie albo w innej pozie, także takie zdjęcie. Link „Karta gatunku” prowadzi do atlasu, gdzie zaznaczysz obserwację.
Wszystkie są możliwe, nie pewne. Część to ptaki zimujące, które na początku października dopiero przylatują.
Czaple, flaming i warzęcha
Duże, długonogie ptaki płytkiej wody. Najłatwiej je zobaczyć i od nich warto zacząć.
Flaming różowy — Phoenicopterus roseus (ang. Greater Flamingo)
Bardzo długie nogi i szyja, różowobiałe upierzenie i gruby dziób zgięty w dół, z czarnym końcem. W locie widać czerwone pokrywy i czarne lotki.
Warzęcha — Platalea leucorodia (ang. Eurasian Spoonbill)
Biała, z długim dziobem rozszerzonym na końcu jak łyżka. Żeruje, wodząc dziobem na boki w płytkiej wodzie; leci z wyciągniętą szyją, inaczej niż czaple.
Czapla nadobna — Egretta garzetta (ang. Little Egret)
Mała, śnieżnobiała czapla z czarnym dziobem i czarnymi nogami zakończonymi żółtymi stopami.
Czapla złotawa — Bubulcus ibis (ang. Western Cattle Egret)
Mała, krępa biała czapla z krótkim żółtym dziobem i krótką szyją. Często chodzi przy krowach i koniach na pastwiskach.
Czapla siwa — Ardea cinerea (ang. Grey Heron)
Duża, szara czapla z białą głową i czarnym paskiem nad okiem. Leci powoli, z szyją złożoną w literę S.
Czapla nadobna czy czapla złotawa?
| Cecha | Czapla nadobna | Czapla złotawa |
|---|---|---|
| Dziób | długi, czarny | krótki, żółty |
| Sylwetka | smukła, długa szyja | krępa, krótka szyja |
| Gdzie żeruje | w płytkiej wodzie | na łąkach, przy bydle |
Siewkowe
Najliczniejsza grupa na liście. Żerują na łachach, a przy przypływie odpoczywają w zwartych stadach. Tu najbardziej przyda się luneta i dobra pora pływu (lekcja 2).
Szablodziób — Recurvirostra avosetta (ang. Pied Avocet)
Czarno-biały, z cienkim dziobem wygiętym w górę. Żeruje, kosząc dziobem płytką wodę na boki.
Szczudłak — Himantopus himantopus (ang. Black-winged Stilt)
Bardzo długie różowe nogi, czarne skrzydła, biały spód i cienki, prosty dziób.
Sieweczka morska — Charadrius alexandrinus (ang. Kentish Plover)
Mała, jasna sieweczka z ciemnymi nogami. Obroża jest niepełna: tylko ciemne plamy po bokach piersi.
Sieweczka obrożna — Charadrius hiaticula (ang. Common Ringed Plover)
Pełna ciemna obroża na piersi i pomarańczowe nogi. W locie widać białą wstęgę na skrzydle.
Siewnica — Pluvialis squatarola (ang. Grey Plover)
Krępa siewka z krótkim, mocnym dziobem; jesienią szaro nakrapiana. W locie czarne „pachy” pod skrzydłem: najpewniejsza cecha.
Biegus zmienny — Calidris alpina (ang. Dunlin)
Mały, szarobrązowy biegus z dość długim dziobem lekko zagiętym w dół. Często żeruje w dużych, zwartych stadach.
Piaskowiec — Calidris alba (ang. Sanderling)
Bardzo jasny biegus z czarnym dziobem i czarnymi nogami. Biega szybko za cofającą się falą na plaży.
Kamusznik — Arenaria interpres (ang. Ruddy Turnstone)
Krępy, z krótkim dziobem, pomarańczowymi nogami i ciemnym, pstrym wzorem na piersi. Odwraca kamienie i wodorosty w poszukiwaniu jedzenia.
Krwawodziób — Tringa totanus (ang. Common Redshank)
Czerwone nogi i czerwona nasada dzioba. W locie szeroki biały pas na tylnym brzegu skrzydła; głośny, nerwowy głos.
Kwokacz — Tringa nebularia (ang. Common Greenshank)
Jasny, smukły brodziec z zielonkawymi nogami i lekko zadartym dziobem. Głos: głośne, zwykle potrójne „tiu-tiu-tiu”.
Kulik wielki — Numenius arquata (ang. Eurasian Curlew)
Duży, brązowo nakrapiany, z bardzo długim dziobem zakrzywionym w dół.
Kulik mniejszy — Numenius phaeopus (ang. Eurasian Whimbrel)
Jak mały kulik wielki, ale z krótszym dziobem i ciemnymi paskami na głowie. Głos: szybki, równy trel.
Szlamnik — Limosa lapponica (ang. Bar-tailed Godwit)
Długi, lekko zadarty dziób; jesienią szarobrązowy. W locie bez białego paska na skrzydle, a ogon jest prążkowany.
Ostrygojad — Haematopus ostralegus (ang. Eurasian Oystercatcher)
Czarno-biały, z mocnym pomarańczowoczerwonym dziobem i różowymi nogami.
Sieweczka morska czy sieweczka obrożna?
| Cecha | Sieweczka morska | Sieweczka obrożna |
|---|---|---|
| Obroża | niepełna, plamy po bokach piersi | pełna, przez całą pierś |
| Nogi | ciemne | pomarańczowe |
| Ogólnie | jaśniejsza, piaskowa | ciemniejsza, kontrastowa |
Kulik wielki czy kulik mniejszy?
| Cecha | Kulik wielki | Kulik mniejszy |
|---|---|---|
| Dziób | bardzo długi, łukowaty | krótszy, zagięty głównie na końcu |
| Głowa | bez wyraźnych pasków | ciemne paski na czubku głowy |
| Głos | melancholijne „kur-li” | szybki, równy trel |
Mewy i rybitwy
Nad ujściem i nad morzem. Obie mewy z listy łatwo przeoczyć wśród pospolitych mew, które siedzą obok nich: patrz na dziób i nogi.
Mewa cienkodzioba — Chroicocephalus genei (ang. Slender-billed Gull)
Podobna do śmieszki, ale bez ciemnej plamki za okiem, z dłuższą szyją i dłuższym dziobem. Pierś bywa lekko różowawa.
Mewa śródziemnomorska — Ichthyaetus audouinii (ang. Audouin's Gull)
Ciemnoczerwony dziób z czarną przepaską i ciemne, szarozielone nogi. Smuklejsza od mewy romańskiej, która ma żółte nogi i żółty dziób z czerwoną plamką.
Rybitwa czubata — Thalasseus sandvicensis (ang. Sandwich Tern)
Duża, bardzo jasna rybitwa z czarnym dziobem zakończonym żółtym czubkiem. Jesienią czoło białe, a z tyłu głowy czarny, postrzępiony czub.
Rybitwa wielkodzioba — Hydroprogne caspia (ang. Caspian Tern)
Największa rybitwa, wielkości dużej mewy. Masywny, czerwony dziób widać z daleka.
Inne niewróblowe
Zimorodek — Alcedo atthis (ang. Common Kingfisher)
Mały, turkusowo-pomarańczowy ptak z długim dziobem. Najczęściej widać niebieską smugę nisko nad kanałem i słychać ostry, wysoki gwizd.
Kormoran — Phalacrocorax carbo (ang. Great Cormorant)
Duży, czarny ptak z długą szyją i haczykowatym dziobem. Pływa nisko zanurzony, z dziobem uniesionym lekko w górę, i często nurkuje. Po nurkowaniu suszy pióra: siedzi na palu, konarze albo brzegu z rozłożonymi skrzydłami.
Wróblowe
Małe ptaki słonych łąk, zarośli i trzcin na skraju rozlewisk. Wiele z nich łatwiej usłyszeć niż zobaczyć. Część, jak pierwiosnek czy podróżniczek, przylatuje tu właśnie jesienią na zimę.
Kląskawka — Saxicola rubicola (ang. European Stonechat)
Siada na czubkach krzewów i trzcin. Samiec ma czarną głowę i rdzawą pierś. Głos brzmi jak stukanie dwóch kamyków.
Chwastówka — Cisticola juncidis (ang. Zitting Cisticola)
Maleńka, płowa, mocno kreskowana. Łatwiej ją usłyszeć niż zobaczyć: w falistym locie powtarza ostre „cyk… cyk…”.
Pokrzewka aksamitna — Curruca melanocephala (ang. Sardinian Warbler)
Samiec ma czarną czapkę, białe gardło i czerwoną obrączkę wokół oka. Chowa się w krzakach; częściej słychać jej suchy terkot, niż ją widać.
Dzierlatka — Galerida cristata (ang. Crested Lark)
Skowronek z długim, spiczastym czubem; często przy drogach, na wydmach i nieużytkach.
Pliszka siwa — Motacilla alba (ang. White Wagtail)
Czarno-biało-szara, z długim ogonem, którym ciągle porusza; chodzi po brzegach, plażach i drogach.
Świergotek łąkowy — Anthus pratensis (ang. Meadow Pipit)
Brązowy i kreskowany jak skowronek, ale smuklejszy i bez czuba. Zrywa się z cienkim, powtarzanym „ist-ist”.
Podróżniczek — Luscinia svecica (ang. Bluethroat)
Skryty, trzyma się trzcin i rowów. Samiec ma niebieskie gardło. Gdy ucieka, widać rdzawe nasady ogona.
Białorzytka — Oenanthe oenanthe (ang. Northern Wheatear)
Jesienią płowa i niepozorna. Gdy odlatuje, widać biały kuper i czarne „T” na końcu ogona.
Pierwiosnek — Phylloscopus collybita (ang. Common Chiffchaff)
Mały, oliwkowobrązowy i ruchliwy, z ciemnymi nogami; co chwilę porusza ogonkiem w dół.
Mini-quiz
- Mała biała czapla z krótkim żółtym dziobem chodzi przy krowach. Kto to?
- Biało-czarny ptak kosi płytką wodę dziobem wygiętym w górę. Kto to?
- Mała sieweczka ma ciemne nogi i tylko plamy po bokach piersi. Która to?
- Maleńki płowy ptak w falistym locie powtarza „cyk… cyk…”. Kto to?
Odpowiedzi
- Czapla złotawa.
- Szablodziób.
- Sieweczka morska.
- Chwastówka.