Specjaliści, piraci i padlinożercy

1. Generaliści i specjaliści

• Generalista je to, co jest akurat dostępne. Myszołów zjada norniki, ale też dżdżownice, żaby, pisklęta, padlinę. Kiedy jednego pokarmu brakuje, przestawia się na inny.
• Specjalista żywi się głównie jednym typem ofiary i ma do tego specjalne przystosowania. Jest bardzo skuteczny, ale wrażliwy: gdy jego ofiary znikają, nie ma czym jej zastąpić.

Większość gatunków leży gdzieś pomiędzy. Nawet specjaliści w trudnym okresie jedzą coś innego.

2. Trzmielojad: łowca larw os

Trzmielojad (Pernis apivorus, ang. European Honey Buzzard) wbrew nazwie żywi się głównie larwami i poczwarkami os (a także trzmieli). Wypatruje latające osy, śledzi je do gniazda, a potem wygrzebuje gniazdo z ziemi stopami i wynosi całe plastry.

Przystosowania:

• gęste, drobne, łuskowate pióra na „twarzy”, które chronią przed żądłami,
• wąskie, szczelinowate nozdrza, które nie zatykają się ziemią,
• stosunkowo proste pazury i mocne nogi do kopania.

Trzmielojad przylatuje z Afryki późno, zwykle w maju, kiedy kolonie os zaczynają się rozrastać, a pisklęta karmi plastrami z larwami. W chłodne, deszczowe lata, gdy os jest mało, zjada więcej żab, jaszczurek i piskląt ptaków.

3. Gadożer: łowca węży

Gadożer (Circaetus gallicus, ang. Short-toed Snake Eagle) żywi się przede wszystkim wężami, a także jaszczurkami. W Polsce jest bardzo rzadki, w Hiszpanii częsty.

• Poluje z zawisania albo z posterunku, wysoko nad suchymi, ciepłymi zboczami.
• Ma grube łuski na nogach i gęste upierzenie. Nie jest odporny na jad, chroni go szybkość i te „zbroje”.
• Węża połyka w całości, zaczynając od głowy. Do gniazda przynosi go w przełyku, a pisklę wyciąga go stamtąd za wystający ogon.
• Ma duże, żółte oczy i dużą, „sowią” głowę, dzięki czemu z daleka łatwo go rozpoznać.

Gadożer przylatuje z Afryki wiosną, gdy robi się na tyle ciepło, że gady stają się aktywne.

4. Orzeł iberyjski i królik

Orzeł iberyjski (Aquila adalberti, ang. Spanish Imperial Eagle) to przykład specjalisty uzależnionego od jednej ofiary: dzikiego królika. Kiedy choroby królików (myksomatoza, a potem krwotoczna choroba królików) załamały ich populacje, cierpiał także orzeł. Ochrona orła iberyjskiego to w dużej mierze ochrona królików. Więcej w module A6 · Ochrona.

5. Piraci: kleptopasożytnictwo

Kleptopasożytnictwo to kradzież pokarmu zdobytego przez inne zwierzę. Wiele drapieżników robi to przy okazji, kilka regularnie.

Kradzież opłaca się, bo złodziej nie traci energii na wyszukanie i złapanie ofiary. Ma jednak swoje ryzyko: pogoń też kosztuje energię, a ofiara czasem skutecznie się broni.

6. Padlinożercy

Sępy: wyspecjalizowani padlinożercy

Sępy nie zabijają, szukają padliny, szybując godzinami w kominach termicznych przy bardzo niskim koszcie energii. Na jednym padłym zwierzęciu każdy gatunek je coś innego:

Sępy mają bardzo kwaśny żołądek, który niszczy wiele bakterii obecnych w padlinie. Więcej o tym w module A2 · Anatomia łowcy.

Orłosęp: jedzący kości

Orłosęp żywi się głównie kośćmi: szacuje się, że stanowią one ok. 70–90% jego diety. Mniejsze kości połyka w całości. Większe zrzuca z wysokości kilkudziesięciu metrów na skały, żeby je rozbić, i wraca po odłamki. Takie miejsca rozbijania kości ptak odwiedza latami.

Okazjonalni padlinożercy

Padlinę chętnie jedzą też kanie (m.in. zwierzęta zabite na drogach i odpadki na wysypiskach), bieliki, orły przednie, myszołowy i kruki. Zimą padlina bywa dla nich kluczowym źródłem pokarmu.

Filmy

• YouTube: trzmielojad wykopuje gniazdo os
• YouTube: gadożer poluje na węża
• YouTube: ścierwnik rozbija jajo kamieniem
• YouTube: sępy przy padlinie, kolejność jedzenia

Źródła

• Wikipedia: Kleptoparasitism
• Wikipedia: European honey buzzard i Short-toed snake eagle
• Vulture Conservation Foundation
• Margalida A., Bertran J., Heredia R. (2009). Diet and food preferences of the endangered Bearded Vulture Gypaetus barbatus: a basis for their conservation. Ibis 151: 235–243.
• Thouless C. R., Fanshawe J. H., Bertram B. C. R. (1989). Egyptian Vultures Neophron percnopterus and Ostrich Struthio camelus eggs: the origins of stone-throwing behaviour. Ibis 131: 9–15.

Mini-quiz

1. Czym głównie żywi się trzmielojad i jak zdobywa pokarm?
2. Czym różni się sposób jedzenia padliny przez sępa płowego i sępa kasztanowatego?
3. Co to jest kleptopasożytnictwo? Podaj dwa gatunki, które je stosują.

Odpowiedzi

1. Larwami i poczwarkami os (i trzmieli). Śledzi osy do gniazda i wygrzebuje je z ziemi.
2. Sęp płowy je miękkie tkanki i wnętrzności z wnętrza tuszy, sęp kasztanowaty twardsze części: skórę, ścięgna i mięśnie.
3. Kradzież pokarmu zdobytego przez inne zwierzę. Np. bielik, kania czarna, kania ruda.