Ewolucja trwa

Ubarwienie, które wybiera dobór

Myszołów — Buteo buteo

Myszołów Buteo buteo (ang. Common Buzzard) to ptak, którego ubarwienie zmienia się od prawie białego do czekoladowego, co dobrze znasz z B2. Ta zmienność nie jest przypadkiem. Niemieccy badacze, którzy przez wiele lat śledzili myszołowy w okolicach Bielefeldu (Krüger i in.), stwierdzili, że ptaki o pośrednim ubarwieniu żyły dłużej i wychowywały więcej młodych niż ptaki bardzo jasne i bardzo ciemne. Samice i samce częściej łączyły się w pary z partnerem o podobnym ubarwieniu.

Dlaczego wtedy jasne i ciemne myszołowy nie znikają? Bo każde nowe pokolenie, nawet od dwojga pośrednich rodziców, rodzi część piskląt jasnych i część ciemnych: tak działa dziedziczenie, w którym ubarwienie zależy od jednego genu w dwóch wersjach. Biolodzy nazywają to doborem stabilizującym z przewagą heterozygot: wygrywa środek, ale skraje wciąż się rodzą.

Sokoły w mieście

Sokół wędrowny Falco peregrinus (ang. Peregrine Falcon) gniazduje naturalnie na urwiskach skalnych. Dla sokoła wieżowiec jest urwiskiem, a gołębie miejskie stałym źródłem pokarmu. W drugiej połowie XX wieku, gdy sokoły wracały po katastrofie spowodowanej przez DDT (A6), wiele par osiedliło się w miastach.

Czy miejskie sokoły są już inne niż te z urwisk? Badania z różnych miast pokazują, że polują częściej o zmierzchu i nocą, przy sztucznym świetle, na ptaki wędrujące nocą nad miastem. To zmiana zachowania, nie budowy. Czy pójdą za nią zmiany dziedziczne, na razie nie wiadomo; na to potrzeba wielu pokoleń obserwacji.

Ogniste jastrzębie

Kania czarna — Milvus migrans

Kania czarna Milvus migrans (ang. Black Kite) od dawna wykorzystuje ogień: krąży nad pożarami traw i łapie owady, jaszczurki i gryzonie uciekające przed płomieniami. W Australii obserwatorzy, w tym rdzenni mieszkańcy Terytorium Północnego, opisują coś więcej: kanie i kilka innych drapieżników mają podnosić tlące się gałązki i upuszczać je dalej, w suchej trawie, rozniecając nowe pożary. Zebrał te relacje zespół Bonty (2017) i nazwał te ptaki „ognistymi jastrzębiami”.

Czy ptaki robią to celowo, wciąż się dyskutuje: obserwacji jest sporo, ale filmów i pomiarów mało. Jeśli to prawda, byłby to jeden z nielicznych znanych przypadków, gdy zwierzę inne niż człowiek posługuje się ogniem. Takie zachowanie, przekazywane między ptakami przez naśladowanie, mogłoby się rozprzestrzeniać szybciej niż jakikolwiek gen.

Wędrówki, które się skracają

Część kani czarnych, kań rudych i bocianów, które dawniej zimowały w Afryce, zostaje dziś na zimę w Hiszpanii, gdzie korzystają z wysypisk śmieci i łagodnych zim. Wśród przyczyn wymienia się ocieplenie klimatu i nowe źródła pokarmu. Ptaki, które nie lecą przez Saharę, unikają jej niebezpieczeństw i wcześniej wracają na lęgowiska, więc mogą zająć najlepsze terytoria. Jeśli skłonność do krótszej wędrówki jest choć częściowo dziedziczna, dobór naturalny może ją wzmacniać. Więcej o tym, jak wędrówki badamy, jest w A5.

Wyspy: ewolucja w przyspieszonym tempie

Na wyspach ewolucja działa szybko i często w podobnym kierunku. Ptaki drapieżne, które przyleciały na wyspy, często stawały się mniejsze albo większe niż przodkowie, zależnie od tego, jaką zdobycz zastały. Orzeł Haasta urósł, polując na moa. Pustułka mauritiuska, sokół z wyspy Mauritius, ma krótkie, zaokrąglone skrzydła jak krogulec, bo poluje w gęstym lesie na gekony. W latach 70. XX wieku żyły ich zaledwie cztery osobniki na wolności, a dzięki ochronie gatunek przetrwał. Mała populacja oznacza jednak małą zmienność genetyczną, co może być kłopotem w przyszłości.

Źródła

• O. Krüger, J. Lindström, W. Amos, „Maladaptive mate choice maintained by heterozygote advantage”, Evolution 55 (2001)
• M. Bonta i in., „Intentional fire-spreading by firehawk raptors in Northern Australia”, Journal of Ethnobiology 37 (2017)
• C. G. Jones i in., „The restoration of the Mauritius Kestrel population”, Ibis 137 (1995)
• B2 · Gatunki i pary i A6 · Trucizny w tym kursie

Mini-quiz

1. Które myszołowy według badań z Niemiec żyły dłużej i wychowywały więcej młodych?
2. Dlaczego mimo to jasne i ciemne myszołowy nie znikają?
3. Jak miejskie sokoły wędrowne zmieniły zachowanie?
4. Co opisują relacje o „ognistych jastrzębiach” i czy to pewne?
5. Dlaczego pustułka mauritiuska ma krótkie, zaokrąglone skrzydła?

Odpowiedzi

1. Myszołowy o pośrednim ubarwieniu.
2. Bo ubarwienie zależy od jednego genu w dwóch wersjach, więc nawet pośredni rodzice mają część piskląt jasnych i część ciemnych.
3. Polują częściej o zmierzchu i nocą, przy sztucznym świetle, na ptaki wędrujące nad miastem.
4. Że kanie i inne drapieżniki w Australii przenoszą tlące się gałązki i rozniecają pożary, żeby łapić uciekające zwierzęta; to wciąż dyskutowane, bo brakuje pomiarów i nagrań.
5. Bo poluje w gęstym lesie, gdzie liczy się zwrotność, jak u krogulca.