B2 Ptaki drapieżne PolskiLekcja 2 z 5

Gatunki i trudne pary

Czytanie: około 5 minut

Rozpiętości skrzydeł są orientacyjne.

A. Orły

Bielik — Haliaeetus albicilla (ang. White-tailed Eagle)

Status: lęgowy, zimuje.

Rozpiętość: ok. 200–245 cm, największy drapieżnik Polski
Sylwetka: skrzydła bardzo długie i szerokie, prostokątne jak drzwi, z głębokimi „palcami”; krótki, klinowaty ogon; duża głowa z masywnym dziobem wystaje daleko przed skrzydła. Szybuje na płasko.
Dorosły: brązowy, jasna głowa, biały ogon, żółty dziób.
Młody: ciemny, pstry, ciemny ogon i dziób. Pełne ubarwienie osiąga dopiero po ok. 5 latach.
Gdzie: jeziora, duże rzeki, stawy rybne, wybrzeże. Zimą także na otwartych polach przy padlinie.

Na co patrzeć: Bielik i podobne gatunki
Cecha	Bielik	Orzeł przedni	Rybołów
Grupa sylwetki	orły	orły	rybołów
Skrzydła	bardzo długie i szerokie, prostokątne jak drzwi	długie, zwężone u nasady, tylna krawędź w kształcie „S”	bardzo długie i wąskie, mocno zgięte w nadgarstku
Koniec skrzydła („palce”)	7, głębokie	7	4, długie
Ogon	krótki, klinowaty	długi, zaokrąglony	krótki, prosto ścięty
Głowa	ogromna, z dziobem wystaje prawie tak daleko jak ogon	średnia, wystaje mniej niż u bielika	mała, wystaje
Ułożenie skrzydeł i lot	płasko	płytkie V	skrzydła w „M” jak u mewy

Orzeł przedni Aquila chrysaetos
Rybołów Pandion haliaetus

Orzeł przedni — Aquila chrysaetos (ang. Golden Eagle)

Status: lęgowy, rzadki.

Pełna karta: moduł o południu Hiszpanii.

Klucz: skrzydła zwężone u nasady (tylna krawędź w kształcie „S”), dłuższy ogon, szybowanie w lekkie V.
Gdzie: w Polsce kilkadziesiąt par, głównie w Karpatach.

Młody orzeł przedni w locie od spodu, z białą plamą na skrzydle i białym ogonem z szerokim ciemnym końcem. — Młody ptakFot. Dewhurst, Donna, Public domain, Wikimedia Commons

Na co patrzeć: Orzeł przedni i podobne gatunki
Cecha	Orzeł przedni	Orzeł iberyjski	Orzeł południowy
Grupa sylwetki	orły	orły	orły (średni orzeł)
Skrzydła	długie, zwężone u nasady, tylna krawędź w kształcie „S”	długie i szerokie, krawędzie równoległe	dość długie, węższe niż u innych orłów
Koniec skrzydła („palce”)	7	7	6
Ogon	długi, zaokrąglony	średni, prosto ścięty	długi
Głowa	średnia, wystaje mniej niż u bielika	duża, wyraźnie wystaje	wystaje wyraźnie
Ułożenie skrzydeł i lot	płytkie V	płasko	płasko; sylwetka trochę „jastrzębia”

Orzeł iberyjski Aquila adalberti
Orzeł południowy Aquila fasciata

Bielik czy orzeł przedni?

Cecha	Bielik	Orzeł przedni
Skrzydła	prostokątne, „drzwi”	zwężone u nasady, „S”
Ogon	krótki, klinowaty	dłuższy, zaokrąglony
Głowa i dziób	ogromne, wystają daleko	mniejsze
Ułożenie skrzydeł	płasko	lekkie V
Siedlisko	woda, niziny	góry

Orlik krzykliwy — Clanga pomarina (ang. Lesser Spotted Eagle)

Status: lęgowy.

Rozpiętość: ok. 135–160 cm
Sylwetka: mały orzeł, wielkości dużego myszołowa, ale z dłuższymi, bardziej prostokątnymi skrzydłami, 7 „palcami” i krótkim ogonem. Szybuje z lekko opuszczoną „ręką”.
Wzór (spód): pokrywy podskrzydłowe jaśniejsze albo tak samo jasne jak lotki; u dorosłego mały jasny klin u nasady lotek I-rzędowych.
Wzór (wierzch): jaśniejsze pokrywy, często jasna plamka u nasady ogona (na kuprze), jasne „okna” na nasadzie lotek I-rzędowych.
Gdzie: wschodnia i północno-wschodnia Polska, Karpaty: podmokłe łąki na skraju lasów. Przylatuje pod koniec kwietnia, odlatuje we wrześniu.

Na co patrzeć: Orlik krzykliwy i podobne gatunki
Cecha	Orlik krzykliwy	Myszołów	Orlik grubodzioby
Grupa sylwetki	orły (mały orzeł)	myszołowy	orły
Skrzydła	długie, prostokątne, średnio szerokie	średniej długości, szerokie, zaokrąglone	szersze i bardziej prostokątne niż u krzykliwego
Koniec skrzydła („palce”)	7	5	7
Ogon	krótki	krótki, szeroki, często rozłożony w wachlarz	krótki
Głowa	mała i wąska	duża, szyja krótka, słabo wystaje	masywniejsza niż u krzykliwego
Ułożenie skrzydeł i lot	płasko, z opuszczoną „ręką”	płytkie V; często krąży	„ręka” mocno opuszczona

Myszołów Buteo buteo
Orlik grubodzioby Clanga clanga

Orlik grubodzioby — Clanga clanga (ang. Greater Spotted Eagle)

Status: lęgowy, rzadki.

Rozpiętość: ok. 155–180 cm
Klucz: większy i masywniejszy od orlika krzykliwego, ciemniejszy. Pokrywy podskrzydłowe ciemniejsze od lotek (odwrotnie niż u krzykliwego). Młode mają białe kropkowanie na wierzchu skrzydeł.
Gdzie: skrajnie rzadki, pojedyncze pary, głównie w Dolinie Biebrzy. Występują też mieszańce z orlikiem krzykliwym, co jeszcze utrudnia rozpoznanie.

Orlik grubodzioby, ptak siedzący — SiedzącyFot. Koshy Koshy, CC BY 2.0, Wikimedia Commons

Na co patrzeć: Orlik grubodzioby i podobne gatunki
Cecha	Orlik grubodzioby	Orlik krzykliwy
Grupa sylwetki	orły	orły (mały orzeł)
Skrzydła	szersze i bardziej prostokątne niż u krzykliwego	długie, prostokątne, średnio szerokie
Koniec skrzydła („palce”)	7	7
Ogon	krótki	krótki
Głowa	masywniejsza niż u krzykliwego	mała i wąska
Ułożenie skrzydeł i lot	„ręka” mocno opuszczona	płasko, z opuszczoną „ręką”

Orlik krzykliwy Clanga pomarina

Orlik krzykliwy czy myszołów?

Cecha	Orlik krzykliwy	Myszołów
Skrzydła	dłuższe, prostokątne, 7 „palców”	krótsze, zaokrąglone, 5 „palców”
Ogon	krótki, nierozkładany	krótki, często rozłożony w wachlarz
Ułożenie skrzydeł	płasko, „ręka” opuszczona	płytkie V
Ubarwienie	jednolicie ciemnobrązowy	zmienne, często jasny pas na piersi i ciemne nadgarstki
Nogi	„portki” (opierzone skoki)	nagie, żółte skoki

B. Myszołowy

Myszołów — Buteo buteo (ang. Common Buzzard)

Status: lęgowy, zimuje.

Pełna karta: moduł o cieśninie, sekcja B.

Klucz: krępy, krótka szyja, szerokie skrzydła w płytkie V, krótki ogon; bardzo zmienny kolor (od prawie białego do czekoladowego). Najpospolitszy drapieżnik Polski.

Na co patrzeć: Myszołów i podobne gatunki
Cecha	Myszołów	Trzmielojad	Kurhannik
Grupa sylwetki	myszołowy	myszołowy	myszołowy
Skrzydła	średniej długości, szerokie, zaokrąglone	długie i szerokie, węższe u nasady niż u myszołowa	dłuższe niż u myszołowa
Koniec skrzydła („palce”)	5	5–6, dość krótkie	5
Ogon	krótki, szeroki, często rozłożony w wachlarz	dłuższy niż u myszołowa, boki zaokrąglone	średni, rudawy, prawie bez prążków
Głowa	duża, szyja krótka, słabo wystaje	mała, wysunięta daleko na długiej szyi (jak u kukułki)	jasna, wystaje jak u myszołowa
Ułożenie skrzydeł i lot	płytkie V; często krąży	płasko albo z lekko opuszczoną „ręką”; uderzenia głębokie i elastyczne	wyraźniejsze V niż u myszołowa; często zawisa

Trzmielojad Pernis apivorus
Kurhannik Buteo rufinus

Myszołów włochaty — Buteo lagopus (ang. Rough-legged Buzzard)

Status: zimuje.

Rozpiętość: ok. 120–150 cm
Klucz: biały ogon z szerokim ciemnym pasem końcowym; ciemna plama na brzuchu; duże, wyraźne ciemne plamy nadgarstkowe na jasnym spodzie skrzydła; skrzydła dłuższe niż u myszołowa; często zawisa.
Gdzie: przylatuje z północy na zimę (X–IV), otwarte pola i łąki.

Na co patrzeć: Myszołów włochaty i podobne gatunki
Cecha	Myszołów włochaty	Myszołów
Grupa sylwetki	myszołowy	myszołowy
Skrzydła	dłuższe i węższe niż u myszołowa	średniej długości, szerokie, zaokrąglone
Koniec skrzydła („palce”)	5	5
Ogon	dłuższy niż u myszołowa	krótki, szeroki, często rozłożony w wachlarz
Głowa	jak u myszołowa	duża, szyja krótka, słabo wystaje
Ułożenie skrzydeł i lot	V; często zawisa	płytkie V; często krąży

Myszołów Buteo buteo

Myszołów czy myszołów włochaty?

Cecha	Myszołów	Myszołów włochaty
Ogon	gęsto prążkowany, bez kontrastu	biały z szerokim ciemnym pasem
Brzuch	zwykle jasny pas przez pierś	ciemna plama na brzuchu
Nadgarstki	ciemne, średnie	duże, bardzo ciemne
Zawisanie	rzadko	często
Sezon	cały rok	tylko zimą

Trzmielojad — Pernis apivorus (ang. European Honey Buzzard)

Status: lęgowy, przelotny.

Pełna karta i porównanie z myszołowem: moduł o cieśninie, sekcja B. W Polsce od maja do sierpnia, lasy z polanami.

Na co patrzeć: Trzmielojad i podobne gatunki
Cecha	Trzmielojad	Myszołów	Orzełek włochaty
Grupa sylwetki	myszołowy	myszołowy	orły (mały orzeł)
Skrzydła	długie i szerokie, węższe u nasady niż u myszołowa	średniej długości, szerokie, zaokrąglone	średnio długie, dość wąskie, krawędzie prawie równoległe
Koniec skrzydła („palce”)	5–6, dość krótkie	5	6, wyraźne
Ogon	dłuższy niż u myszołowa, boki zaokrąglone	krótki, szeroki, często rozłożony w wachlarz	dość długi, prosto ścięty, z ostrymi rogami
Głowa	mała, wysunięta daleko na długiej szyi (jak u kukułki)	duża, szyja krótka, słabo wystaje	mała, ale wyraźnie wystaje
Ułożenie skrzydeł i lot	płasko albo z lekko opuszczoną „ręką”; uderzenia głębokie i elastyczne	płytkie V; często krąży	płasko albo z lekko opuszczoną „ręką”; od przodu białe „światła do lądowania”

Myszołów Buteo buteo
Orzełek włochaty Aquila pennata

C. Kanie i błotniaki

Kania ruda (gatunek lęgowy): w Polsce coraz liczniejsza, zwłaszcza na zachodzie. Głęboko wcięty rudy ogon.
Kania czarna (gatunek lęgowy): nieliczna, doliny dużych rzek.
Błotniak stawowy (gatunek lęgowy): najpospolitszy błotniak, trzcinowiska.
Błotniak łąkowy (gatunek lęgowy): nieliczny, łąki i pola uprawne.
Błotniak zbożowy (zimuje): zimą na polach.

Pełne karty i porównania: moduł o cieśninie, sekcje A i E.

D. Krogulec i jastrząb

Pełne porównanie: moduł o południu Hiszpanii, sekcja D.

Krogulec (gatunek lęgowy, zimuje): zimą często poluje przy karmnikach w miastach i na wsiach.
Jastrząb (gatunek lęgowy): lasy, coraz częściej także duże parki miejskie.

E. Sokoły

Pustułka — Falco tinnunculus (ang. Common Kestrel)

Status: lęgowy.

Najpospolitszy sokół w Polsce: zawisa nad łąkami, gniazduje w miastach, na budynkach i w budkach.

Na co patrzeć: Pustułka i podobne gatunki
Cecha	Pustułka	Pustułeczka	Drzemlik
Grupa sylwetki	sokoły	sokoły	sokoły
Skrzydła	długie, wąskie, spiczaste (końce tępsze niż u innych sokołów)	jak u pustułki, smuklejsze	krótkie, szerokie u nasady, spiczaste
Koniec skrzydła („palce”)	brak, koniec skrzydła ostry	brak	brak
Ogon	długi, zaokrąglony na końcu	długi, klinowaty: środkowe sterówki wystają	średni
Głowa	krótka	krótka	krótka
Ułożenie skrzydeł i lot	zawisa; uderzenia szybkie i płytkie	zawisa	szybki i niski, tuż nad ziemią; nie zawisa

Pustułeczka Falco naumanni
Drzemlik Falco columbarius

Kobuz — Falco subbuteo (ang. Eurasian Hobby)

Status: lęgowy.

Smukły, sierpowate skrzydła, rude „portki”. Od maja do września, łowi ważki i jaskółki.

Kobuz, ptak siedzący — SiedzącyFot. Shantanu Kuveskar, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons

Na co patrzeć: Kobuz i podobne gatunki
Cecha	Kobuz	Sokół wędrowny	Sokół skalny
Grupa sylwetki	sokoły	sokoły	sokoły
Skrzydła	bardzo długie, sierpowate (jak u jerzyka)	szerokie u nasady, trójkątne, spiczaste	bardzo długie i wąskie
Koniec skrzydła („palce”)	brak	brak	brak
Ogon	krótki do średniego	średni, krótszy niż u pustułki	długi
Głowa	krótka	krótka, masywny tułów	krótka
Ułożenie skrzydeł i lot	zwinny i szybki; łapie owady w locie	mocne uderzenia; pikuje z dużej wysokości	elegancki i elastyczny

Sokół wędrowny Falco peregrinus
Sokół skalny Falco eleonorae

Drzemlik — Falco columbarius (ang. Merlin)

Status: zimuje.

Rozpiętość: ok. 50–65 cm, najmniejszy sokół Europy
Klucz: mały, krępy, krótkie, dość szerokie u nasady skrzydła; lot szybki i niski, tuż nad ziemią, w pościgu za małymi ptakami. Samiec niebieskoszary z rdzawym spodem, samica brązowa, gęsto prążkowana. Nie zawisa.
Gdzie: zimą i na przelotach, otwarte pola, wybrzeże.

Drzemlik, ptak siedzący — SiedzącyFot. Ingrid Taylar from Seattle, WA, USA, CC BY 2.0, Wikimedia Commons

Samiec drzemlika siedzi na słupku, ma niebieskoszary grzbiet i skrzydła oraz jasną pierś w podłużne plamy. — SamiecFot. Raj Boora from Edmonton, Canada, CC BY 2.0, Wikimedia Commons

Na co patrzeć: Drzemlik i podobne gatunki
Cecha	Drzemlik	Pustułka	Kobuz
Grupa sylwetki	sokoły	sokoły	sokoły
Skrzydła	krótkie, szerokie u nasady, spiczaste	długie, wąskie, spiczaste (końce tępsze niż u innych sokołów)	bardzo długie, sierpowate (jak u jerzyka)
Koniec skrzydła („palce”)	brak	brak, koniec skrzydła ostry	brak
Ogon	średni	długi, zaokrąglony na końcu	krótki do średniego
Głowa	krótka	krótka	krótka
Ułożenie skrzydeł i lot	szybki i niski, tuż nad ziemią; nie zawisa	zawisa; uderzenia szybkie i płytkie	zwinny i szybki; łapie owady w locie

Pustułka Falco tinnunculus
Kobuz Falco subbuteo

Sokół wędrowny — Falco peregrinus (ang. Peregrine Falcon)

Status: lęgowy.

Wrócił do Polski dzięki programowi restytucji. Dziś gniazduje m.in. na wysokich budynkach w miastach i na kominach elektrowni. Pełna karta: moduł o cieśninie, sekcja H.

Na co patrzeć: Sokół wędrowny i podobne gatunki
Cecha	Sokół wędrowny	Kobuz
Grupa sylwetki	sokoły	sokoły
Skrzydła	szerokie u nasady, trójkątne, spiczaste	bardzo długie, sierpowate (jak u jerzyka)
Koniec skrzydła („palce”)	brak	brak
Ogon	średni, krótszy niż u pustułki	krótki do średniego
Głowa	krótka, masywny tułów	krótka
Ułożenie skrzydeł i lot	mocne uderzenia; pikuje z dużej wysokości	zwinny i szybki; łapie owady w locie

Kobuz Falco subbuteo

Pustułka, kobuz czy drzemlik?

Cecha	Pustułka	Kobuz	Drzemlik
Ogon	długi	średni	krótki
Skrzydła	dość wąskie, długie	bardzo długie, sierpowate	krótkie, szerokie u nasady
Zawisa?	tak, często	nie	nie
Lot	spokojny, z zawisaniem	zwinny, wysoko, łapie owady	szybki, nisko nad ziemią
Sezon	cały rok	V–IX	zima i przeloty

F. Rybołów

Pełna karta: moduł o cieśninie, sekcja C. W Polsce nieliczny, głównie na Pomorzu i Mazurach. Na przelotach nad jeziorami i stawami w całym kraju.

Rybołów czy młody bielik nad jeziorem?

Rybołów jest dużo mniejszy, ma biały spód, skrzydła w „M” i ciemne nadgarstki. Młody bielik: ogromny, ciemny, skrzydła jak deska, masywna głowa.

Drzewko decyzyjne: drapieżnik w Polsce

Ogromny, skrzydła jak drzwi, krótki klinowaty ogon? → bielik
Średni orzeł, jednolicie ciemny, „ręka” opuszczona, wschód kraju? → orlik krzykliwy (rzadko grubodzioby)
Krępy, skrzydła w płytkie V, siedzi przy drodze? → myszołów
Zimą, biały ogon z czarnym pasem, zawisa? → myszołów włochaty
Mała głowa, długi ogon, skrzydła płasko, maj–sierpień? → trzmielojad
Wcięty ogon? → kania (ruda albo czarna)
Skrzydła w V, nisko nad trzcinami lub polem? → błotniak
Krótkie okrągłe skrzydła, długi ogon, „uderzenia i ślizg”? → krogulec albo jastrząb
Spiczaste skrzydła? → sokół: zawisa = pustułka · sierpowate skrzydła, lato = kobuz · mały i niski, zima = drzemlik · masywny, pikuje = sokół wędrowny
Biały spód, skrzydła w „M”, nad wodą? → rybołów

Filmy

Źródła

Wikipedia: Bielik, Orlik krzykliwy, Myszołów włochaty
Wikipedia: Lesser spotted eagle i Rough-legged buzzard
Birds of the World (Cornell Lab): monografie gatunków
Hawk Migration Association of North America: Raptor Identification Resources
Forsman D., Flight Identification of Raptors of Europe, North Africa and the Middle East

Zobacz, posłuchaj, poczytaj

Gatunki z tej lekcji: zdjęcia, gatunki, z którymi łatwo je pomylić, filmy, głosy i źródła. Zdjęcia pochodzą z Wikimedia Commons, a linki do YouTube otwierają wyszukiwanie filmów o danym gatunku.

Gatunki i trudne pary

A. Orły

Bielik — Haliaeetus albicilla (ang. White-tailed Eagle)

Orzeł przedni — Aquila chrysaetos (ang. Golden Eagle)

Bielik czy orzeł przedni?

Orlik krzykliwy — Clanga pomarina (ang. Lesser Spotted Eagle)

Orlik grubodzioby — Clanga clanga (ang. Greater Spotted Eagle)

Orlik krzykliwy czy myszołów?

B. Myszołowy

Myszołów — Buteo buteo (ang. Common Buzzard)

Myszołów włochaty — Buteo lagopus (ang. Rough-legged Buzzard)

Myszołów czy myszołów włochaty?

Trzmielojad — Pernis apivorus (ang. European Honey Buzzard)

C. Kanie i błotniaki

D. Krogulec i jastrząb

E. Sokoły

Pustułka — Falco tinnunculus (ang. Common Kestrel)

Kobuz — Falco subbuteo (ang. Eurasian Hobby)

Drzemlik — Falco columbarius (ang. Merlin)

Sokół wędrowny — Falco peregrinus (ang. Peregrine Falcon)

Pustułka, kobuz czy drzemlik?

F. Rybołów

Rybołów czy młody bielik nad jeziorem?

Drzewko decyzyjne: drapieżnik w Polsce

Filmy

Źródła

Zobacz, posłuchaj, poczytaj

Bielik Haliaeetus albicilla (ang. White-tailed Eagle)

Orzeł przedni Aquila chrysaetos (ang. Golden Eagle)

Orlik krzykliwy Clanga pomarina (ang. Lesser Spotted Eagle)

Orlik grubodzioby Clanga clanga (ang. Greater Spotted Eagle)

Myszołów Buteo buteo (ang. Common Buzzard)

Myszołów włochaty Buteo lagopus (ang. Rough-legged Buzzard)

Trzmielojad Pernis apivorus (ang. European Honey Buzzard)

Pustułka Falco tinnunculus (ang. Common Kestrel)

Kobuz Falco subbuteo (ang. Eurasian Hobby)

Drzemlik Falco columbarius (ang. Merlin)

Sokół wędrowny Falco peregrinus (ang. Peregrine Falcon)