Gatunki i trudne pary

Czytanie: około 8 minut

Lekcja podzielona jest na grupy. Każda grupa ma karty gatunków (klucz do rozpoznania) i porównanie trudnych par.

Rozpiętości skrzydeł są orientacyjne.

A. Kanie

Kania czarna — Milvus migrans (ang. Black Kite)

Status: wędrowny, osiadły w regionie.

Rozpiętość: ok. 135–155 cm
Klucz: ciemnobrązowa, mało kontrastowa; ogon płytko wcięty — gdy rozłożony, wygląda prawie prosto; skrzydła trzymane płasko, lekko „złamane” w nadgarstku; stale kręci ogonem.
Szczegóły: jaśniejszy pas na górnych pokrywach skrzydeł, niewyraźne jaśniejsze „okno” u nasady lotek I-rzędowych od spodu.
W regionie: najliczniejszy wędrowiec; „La Milanada” — ogromne zgromadzenia przed przelotem.

Na co patrzeć: Kania czarna i podobne gatunki
Cecha	Kania czarna	Kania ruda	Błotniak stawowy
Grupa sylwetki	kanie	kanie	błotniaki
Skrzydła	długie, dość wąskie, „złamane” w nadgarstku	bardzo długie i wąskie, wyraźnie „złamane” w nadgarstku	długie, najszersze z błotniaków
Koniec skrzydła („palce”)	5–6, średnio rozcapierzone	5, wyraźne	5–6
Ogon	długi, płytko wcięty; rozłożony wygląda prawie prosto	długi, głęboko wcięty, wcięcie widać zawsze	długi
Głowa	średnia, wystaje umiarkowanie	średnia, jasna, wystaje umiarkowanie	mała
Ułożenie skrzydeł i lot	płasko, „ręka” lekko opuszczona; stale skręca ogonem	skrzydła lekko łukiem, lot elastyczny; kręci ogonem	wyraźne V; nisko nad trzcinami

Kania ruda Milvus milvus
Błotniak stawowy Circus aeruginosus

Kania ruda — Milvus milvus (ang. Red Kite)

Status: osiadły w regionie, zimuje, wędrowny.

Rozpiętość: ok. 145–170 cm
Klucz: głęboko wcięty, rudy ogon (widoczny nawet gdy rozłożony); duże białe okna na spodzie „ręki”; kontrastowa — rudy tułów, jasna głowa, czarne końce skrzydeł.
W regionie: mniej liczna, częściej zimą i w październiku.

Na co patrzeć: Kania ruda i podobne gatunki
Cecha	Kania ruda	Kania czarna
Grupa sylwetki	kanie	kanie
Skrzydła	bardzo długie i wąskie, wyraźnie „złamane” w nadgarstku	długie, dość wąskie, „złamane” w nadgarstku
Koniec skrzydła („palce”)	5, wyraźne	5–6, średnio rozcapierzone
Ogon	długi, głęboko wcięty, wcięcie widać zawsze	długi, płytko wcięty; rozłożony wygląda prawie prosto
Głowa	średnia, jasna, wystaje umiarkowanie	średnia, wystaje umiarkowanie
Ułożenie skrzydeł i lot	skrzydła lekko łukiem, lot elastyczny; kręci ogonem	płasko, „ręka” lekko opuszczona; stale skręca ogonem

Kania czarna Milvus migrans

Kania czarna czy kania ruda?

Cecha	Kania czarna	Kania ruda
Wcięcie ogona	płytkie, znika przy rozłożeniu	głębokie, zawsze widoczne
Kolor ogona	szarobrązowy	intensywnie rudy
Spód „ręki”	niewyraźne jaśniejsze pole	duże, czysto białe okno
Ogólnie	ciemna, jednolita	jaskrawa, kontrastowa

Kania czarna czy samica błotniaka stawowego?

Obie ciemnobrązowe. Błotniak: skrzydła w wyraźne V, ogon zaokrąglony (nie wcięty), kremowa głowa i często kremowa przednia krawędź skrzydła, lot nisko nad trzcinami.

B. Trzmielojad i myszołowate

Trzmielojad — Pernis apivorus (ang. European Honey Buzzard)

Status: wędrowny.

Rozpiętość: ok. 135–150 cm
Klucz: mała, wysunięta głowa na długiej szyi (jak u kukułki/gołębia); długi ogon; skrzydła trzymane płasko lub lekko opuszczone („ręka” w dół).
Ogon (dorosły): dwa wąskie ciemne pasy przy nasadzie + szeroki ciemny pas końcowy — charakterystyczny wzór „1-1-szeroki”.
Zmienność: bardzo duża — od prawie białych po niemal czarne. Samiec: szarawa głowa, wyraźny ciemny pas na tylnej krawędzi skrzydła. Młode: ciemniejsze, więcej wąskich prążków, żółta woskówka (nasada dzioba).
Ciekawostka: żywi się larwami os i trzmieli; ma łuskowate piórka na twarzy chroniące przed użądleniami.

Na co patrzeć: Trzmielojad i podobne gatunki
Cecha	Trzmielojad	Myszołów	Orzełek włochaty
Grupa sylwetki	myszołowy	myszołowy	orły (mały orzeł)
Skrzydła	długie i szerokie, węższe u nasady niż u myszołowa	średniej długości, szerokie, zaokrąglone	średnio długie, dość wąskie, krawędzie prawie równoległe
Koniec skrzydła („palce”)	5–6, dość krótkie	5	6, wyraźne
Ogon	dłuższy niż u myszołowa, boki zaokrąglone	krótki, szeroki, często rozłożony w wachlarz	dość długi, prosto ścięty, z ostrymi rogami
Głowa	mała, wysunięta daleko na długiej szyi (jak u kukułki)	duża, szyja krótka, słabo wystaje	mała, ale wyraźnie wystaje
Ułożenie skrzydeł i lot	płasko albo z lekko opuszczoną „ręką”; uderzenia głębokie i elastyczne	płytkie V; często krąży	płasko albo z lekko opuszczoną „ręką”; od przodu białe „światła do lądowania”

Myszołów Buteo buteo
Orzełek włochaty Aquila pennata

Myszołów — Buteo buteo (ang. Common Buzzard)

Status: osiadły w regionie, zimuje.

Rozpiętość: ok. 110–130 cm
Klucz: krótka szyja, duża głowa; krótszy ogon z gęstymi drobnymi prążkami; skrzydła szerokie, przy szybowaniu w płytkie V; często ciemna „pierś” i jaśniejszy pas przez brzuch.
W regionie: raczej lokalne ptaki, w cieśninie przelatuje ich stosunkowo niewiele.

Na co patrzeć: Myszołów i podobne gatunki
Cecha	Myszołów	Trzmielojad	Kurhannik
Grupa sylwetki	myszołowy	myszołowy	myszołowy
Skrzydła	średniej długości, szerokie, zaokrąglone	długie i szerokie, węższe u nasady niż u myszołowa	dłuższe niż u myszołowa
Koniec skrzydła („palce”)	5	5–6, dość krótkie	5
Ogon	krótki, szeroki, często rozłożony w wachlarz	dłuższy niż u myszołowa, boki zaokrąglone	średni, rudawy, prawie bez prążków
Głowa	duża, szyja krótka, słabo wystaje	mała, wysunięta daleko na długiej szyi (jak u kukułki)	jasna, wystaje jak u myszołowa
Ułożenie skrzydeł i lot	płytkie V; często krąży	płasko albo z lekko opuszczoną „ręką”; uderzenia głębokie i elastyczne	wyraźniejsze V niż u myszołowa; często zawisa

Trzmielojad Pernis apivorus
Kurhannik Buteo rufinus

Trzmielojad czy myszołów? Klasyka

Cecha	Trzmielojad	Myszołów
Głowa	mała, wysunięta do przodu	duża, „wciśnięta” w barki
Ułożenie skrzydeł	płasko / lekko w dół	płytkie V
Ogon	dłuższy, wzór „2 wąskie + 1 szeroki pas”	krótszy, gęste prążki + ciemny pas końcowy
Lot aktywny	głębokie, elastyczne uderzenia	krótsze, sztywniejsze
Sezon w cieśninie	masowo koniec VIII – pocz. IX	nieliczny

Kurhannik — Buteo rufinus (ang. Long-legged Buzzard)

Status: rzadki, osiadły w regionie.

Większy od myszołowa, długie skrzydła; dorosły z rudawym, niemal nieprążkowanym ogonem i jasną głową, ciemne plamy nadgarstkowe. W regionie coraz częściej spotykany (ekspansja z Afryki Północnej).

Na co patrzeć: Kurhannik i podobne gatunki
Cecha	Kurhannik	Myszołów
Grupa sylwetki	myszołowy	myszołowy
Skrzydła	dłuższe niż u myszołowa	średniej długości, szerokie, zaokrąglone
Koniec skrzydła („palce”)	5	5
Ogon	średni, rudawy, prawie bez prążków	krótki, szeroki, często rozłożony w wachlarz
Głowa	jasna, wystaje jak u myszołowa	duża, szyja krótka, słabo wystaje
Ułożenie skrzydeł i lot	wyraźniejsze V niż u myszołowa; często zawisa	płytkie V; często krąży

Myszołów Buteo buteo

C. Orzełek, gadożer, rybołów — „jasne ptaki z ciemnymi lotkami”

Orzełek włochaty — Aquila pennata (ang. Booted Eagle)

Status: wędrowny, osiadły w regionie.

Rozpiętość: ok. 110–135 cm (wielkość myszołowa!)
Klucz: ogon prosto ścięty, dość długi, od spodu jaśniejszy; „światła do lądowania” — dwie białe plamki u nasady skrzydeł, widoczne gdy ptak leci w twoją stronę; od góry jasny pas na pokrywach tworzący kształt litery V/U na grzbiecie; jaśniejszy klin na wewnętrznych lotkach I-rzędowych.
Dwie odmiany:
- jasna — kremowobiały spód, czarne lotki (najczęstsza),
- ciemna — cała ciemnobrązowa, ogon jaśniejszy od ciała.

Orzełek włochaty, ptak siedzący — SiedzącyFot. Subramanya C K, CC BY-SA 3.0, Wikimedia Commons

Na co patrzeć: Orzełek włochaty i podobne gatunki
Cecha	Orzełek włochaty	Ścierwnik	Gadożer
Grupa sylwetki	orły (mały orzeł)	sępy (mały sęp)	orły
Skrzydła	średnio długie, dość wąskie, krawędzie prawie równoległe	długie, średniej szerokości	długie i szerokie, z szeroką „ręką”
Koniec skrzydła („palce”)	6, wyraźne	6, głęboko rozcapierzone	6–7
Ogon	dość długi, prosto ścięty, z ostrymi rogami	klinowaty (romb) w każdym wieku	średni, prosto ścięty, z 3 ciemnymi pasami
Głowa	mała, ale wyraźnie wystaje	mała i wąska, wysunięta, cienki dziób	duża i okrągła, „sowia”, wystaje szeroko
Ułożenie skrzydeł i lot	płasko albo z lekko opuszczoną „ręką”; od przodu białe „światła do lądowania”	płasko, „ręka” lekko opuszczona	płasko albo z lekko opuszczoną „ręką”; często zawisa

Ścierwnik Neophron percnopterus
Gadożer Circaetus gallicus

Ścierwnik — Neophron percnopterus (ang. Egyptian Vulture)

Status: wędrowny, osiadły w regionie.

Rozpiętość: ok. 155–170 cm
Klucz (dorosły): biało-czarny, klinowaty (rombowy) biały ogon, żółta naga twarz, długie skrzydła.
Młode: ciemnobrązowe, ale z tym samym klinowatym ogonem — to cecha na każdy wiek.

Na co patrzeć: Ścierwnik i podobne gatunki
Cecha	Ścierwnik	Orzełek włochaty
Grupa sylwetki	sępy (mały sęp)	orły (mały orzeł)
Skrzydła	długie, średniej szerokości	średnio długie, dość wąskie, krawędzie prawie równoległe
Koniec skrzydła („palce”)	6, głęboko rozcapierzone	6, wyraźne
Ogon	klinowaty (romb) w każdym wieku	dość długi, prosto ścięty, z ostrymi rogami
Głowa	mała i wąska, wysunięta, cienki dziób	mała, ale wyraźnie wystaje
Ułożenie skrzydeł i lot	płasko, „ręka” lekko opuszczona	płasko albo z lekko opuszczoną „ręką”; od przodu białe „światła do lądowania”

Orzełek włochaty Aquila pennata

Gadożer — Circaetus gallicus (ang. Short-toed Snake Eagle)

Status: wędrowny, osiadły w regionie.

Rozpiętość: ok. 170–190 cm
Klucz: duży, jasny spód bez ciemnych plam nadgarstkowych; często ciemny „kaptur” — głowa i pierś; duża, okrągła „sowia” głowa z żółtymi oczami; zawisa w powietrzu, wypatrując węży; na spodzie skrzydeł rzędy delikatnych kreseczek.

Na co patrzeć: Gadożer i podobne gatunki
Cecha	Gadożer	Rybołów	Orzełek włochaty
Grupa sylwetki	orły	rybołów	orły (mały orzeł)
Skrzydła	długie i szerokie, z szeroką „ręką”	bardzo długie i wąskie, mocno zgięte w nadgarstku	średnio długie, dość wąskie, krawędzie prawie równoległe
Koniec skrzydła („palce”)	6–7	4, długie	6, wyraźne
Ogon	średni, prosto ścięty, z 3 ciemnymi pasami	krótki, prosto ścięty	dość długi, prosto ścięty, z ostrymi rogami
Głowa	duża i okrągła, „sowia”, wystaje szeroko	mała, wystaje	mała, ale wyraźnie wystaje
Ułożenie skrzydeł i lot	płasko albo z lekko opuszczoną „ręką”; często zawisa	skrzydła w „M” jak u mewy	płasko albo z lekko opuszczoną „ręką”; od przodu białe „światła do lądowania”

Rybołów Pandion haliaetus
Orzełek włochaty Aquila pennata

Rybołów — Pandion haliaetus (ang. Osprey)

Status: wędrowny.

Rozpiętość: ok. 145–170 cm
Klucz: skrzydła wygięte w „M” jak u mewy; biały spód, ciemne plamy nadgarstkowe; ciemny pas przez oko; wierzch ciemny. Zwykle nad wodą.

Na co patrzeć: Rybołów i podobne gatunki
Cecha	Rybołów	Gadożer	Bielik
Grupa sylwetki	rybołów	orły	orły
Skrzydła	bardzo długie i wąskie, mocno zgięte w nadgarstku	długie i szerokie, z szeroką „ręką”	bardzo długie i szerokie, prostokątne jak drzwi
Koniec skrzydła („palce”)	4, długie	6–7	7, głębokie
Ogon	krótki, prosto ścięty	średni, prosto ścięty, z 3 ciemnymi pasami	krótki, klinowaty
Głowa	mała, wystaje	duża i okrągła, „sowia”, wystaje szeroko	ogromna, z dziobem wystaje prawie tak daleko jak ogon
Ułożenie skrzydeł i lot	skrzydła w „M” jak u mewy	płasko albo z lekko opuszczoną „ręką”; często zawisa	płasko

Gadożer Circaetus gallicus
Bielik Haliaeetus albicilla

Jasny orzełek czy ścierwnik?

Biało-czarny ścierwnik w locie od spodu, z klinowatym ogonem i żółtą głową — Dorosły ścierwnik: biało-czarny jak jasny orzełek, ale z klinowatym białym ogonem i żółtą twarząFot. Lip Kee from Singapore, Republic of Singapore, CC BY-SA 2.0, Wikimedia Commons

Cecha	Orzełek włochaty	Ścierwnik
Ogon	prosto ścięty, szarawy	klinowaty, biały
Wielkość	jak myszołów	wyraźnie większy
Głowa	brązowawa, pierzasta	naga, żółta twarz
Od przodu	białe „światła do lądowania”	—

Jasny orzełek czy gadożer?

Gadożer jest dużo większy, nie ma kontrastu „biały spód / czarne lotki” (lotki jasne z prążkami), ma ciemną głowę i zawisa. Orzełek: czarne lotki, kompaktowy, nie zawisa długo.

Ciemny orzełek czy kania czarna?

Ciemnobrązowy orzełek w locie od spodu z rozpostartymi skrzydłami i jasnym, prosto ściętym ogonem — Ciemny orzełek włochaty: ciemnobrązowy spód, ale ogon wyraźnie jaśniejszy od ciałaFot. J.M.Garg, CC BY-SA 3.0, Wikimedia Commons

Orzełek: ogon prosty i jaśniejszy od ciała, „światła do lądowania” także w ciemnej odmianie, jaśniejszy klin w skrzydle, sztywniejszy lot. Kania: ogon wcięty, dłuższe i węższe skrzydła, ciągle kręci ogonem.

Gadożer czy rybołów?

Rybołów: skrzydła w „M”, ciemne nadgarstki, pas przez oko. Gadożer: skrzydła płasko, brak ciemnych nadgarstków, ciemny kaptur, zawisa nad lądem.

D. Sępy

Sęp płowy — Gyps fulvus (ang. Griffon Vulture)

Status: wędrowny, osiadły w regionie.

Rozpiętość: ok. 240–280 cm
Klucz: ogromny, płowobrązowy; kontrast jaśniejszych pokryw i ciemnych lotek od spodu; skrzydła w lekkie V; bardzo krótki, ciemny ogon; mała jasna głowa.
W regionie: kolonie na klifach (np. Sierra de la Plata koło Bolonii); przelot jesienny głównie w październiku — młode sępy często długo krążą i zawracają.

Na co patrzeć: Sęp płowy i podobne gatunki
Cecha	Sęp płowy	Sęp plamisty	Sęp kasztanowaty
Grupa sylwetki	sępy	sępy	sępy
Skrzydła	ogromne, bardzo szerokie, prostokątne jak deska	jak u sępa płowego, nieco smuklejsze	ogromne, najbardziej prostokątne ze wszystkich sępów
Koniec skrzydła („palce”)	7, głęboko rozcapierzone	7	7, bardzo głębokie
Ogon	bardzo krótki, ciemny	bardzo krótki	krótki, lekko klinowaty
Głowa	mała, schowana między barkami, ledwo wystaje	mała, schowana	mała, schowana
Ułożenie skrzydeł i lot	płytkie V; długo krąży w kominach	płytkie V	płasko jak deska, bez V

Sęp plamisty Gyps rueppelli
Sęp kasztanowaty Aegypius monachus

Sęp plamisty (sęp Rüppella) — Gyps rueppelli (ang. Rüppell's Vulture)

Status: rzadki, wędrowny.

Rozpiętość: ok. 220–250 cm
Klucz: podobny do płowego, ale ciemniejszy, dorosłe z łuskowatym wzorem (jasne obrzeżenia piór); na spodzie skrzydła 2–3 jasne linie wzdłuż pokryw; nieco smuklejszy.
Historia: gatunek z Afryki subsaharyjskiej, który coraz regularniej trafia z sępami płowymi do Hiszpanii. Wypatrywanie go w stadzie płowych to jedna z atrakcji regionu.

Młody sęp plamisty stoi na trawie, jego upierzenie jest brązowe i słabo łuskowane, a szyja szara i puszysta. — Młody ptakFot. Lip Kee from Singapore, Republic of Singapore, CC BY-SA 2.0, Wikimedia Commons

Na co patrzeć: Sęp plamisty i podobne gatunki
Cecha	Sęp plamisty	Sęp płowy
Grupa sylwetki	sępy	sępy
Skrzydła	jak u sępa płowego, nieco smuklejsze	ogromne, bardzo szerokie, prostokątne jak deska
Koniec skrzydła („palce”)	7	7, głęboko rozcapierzone
Ogon	bardzo krótki	bardzo krótki, ciemny
Głowa	mała, schowana	mała, schowana między barkami, ledwo wystaje
Ułożenie skrzydeł i lot	płytkie V	płytkie V; długo krąży w kominach

Sęp płowy Gyps fulvus

Sęp kasztanowaty — Aegypius monachus (ang. Cinereous Vulture)

Status: rzadki.

Rozpiętość: ok. 250–295 cm
Klucz: jednolicie ciemny, skrzydła trzymane płasko jak deska (bez V), głęboko rozcapierzone „palce”.

Na co patrzeć: Sęp kasztanowaty i podobne gatunki
Cecha	Sęp kasztanowaty	Sęp płowy
Grupa sylwetki	sępy	sępy
Skrzydła	ogromne, najbardziej prostokątne ze wszystkich sępów	ogromne, bardzo szerokie, prostokątne jak deska
Koniec skrzydła („palce”)	7, bardzo głębokie	7, głęboko rozcapierzone
Ogon	krótki, lekko klinowaty	bardzo krótki, ciemny
Głowa	mała, schowana	mała, schowana między barkami, ledwo wystaje
Ułożenie skrzydeł i lot	płasko jak deska, bez V	płytkie V; długo krąży w kominach

Sęp płowy Gyps fulvus

Trzy sępy

Cecha	Płowy	Plamisty	Kasztanowaty
Ogólny ton	płowy, kontrastowy	ciemniejszy, łuskowany	jednolicie ciemny
Spód skrzydła	jasne pokrywy / ciemne lotki	2–3 cienkie jasne linie	ciemny
Ułożenie skrzydeł	lekkie V	lekkie V	płasko
Częstość	bardzo częsty	rzadki	rzadki

E. Błotniaki

Błotniak łąkowy — Circus pygargus (ang. Montagu's Harrier)

Status: wędrowny, osiadły w regionie.

Rozpiętość: ok. 100–120 cm
Samiec: szary, jeden czarny pasek na wierzchu skrzydła, na spodzie dwa ciemne paski na lotkach II-rzędowych i rdzawe kreski na pokrywach; czarny koniec skrzydła.
Samica: brązowa, biały kuper („ringtail”), prążkowany ogon — bardzo podobna do samic innych błotniaków (zbożowego, stepowego).
W regionie: gniazduje na polach La Jandy.

Na co patrzeć: Błotniak łąkowy i podobne gatunki
Cecha	Błotniak łąkowy	Błotniak zbożowy
Grupa sylwetki	błotniaki	błotniaki
Skrzydła	długie, bardzo wąskie i spiczaste (najsmuklejszy błotniak)	długie, szersze niż u łąkowego, „ręka” bardziej zaokrąglona
Koniec skrzydła („palce”)	4, krótkie	5
Ogon	długi, wąski	długi, wąski
Głowa	mała	mała, z szlarą podobną do sowiej
Ułożenie skrzydeł i lot	wyraźne V; lot nisko, kołysze się	V; lot nisko nad polem

Błotniak zbożowy Circus cyaneus

Błotniak stawowy — Circus aeruginosus (ang. Western Marsh Harrier)

Status: wędrowny, osiadły w regionie.

Rozpiętość: ok. 115–130 cm (największy błotniak)
Samiec: trzykolorowy — brązowy tułów, szare lotki II-rzędowe i ogon, czarne końce skrzydeł.
Samica: ciemnobrązowa z kremową głową i kremowymi „ramionami”.

Na co patrzeć: Błotniak stawowy i podobne gatunki
Cecha	Błotniak stawowy	Kania czarna
Grupa sylwetki	błotniaki	kanie
Skrzydła	długie, najszersze z błotniaków	długie, dość wąskie, „złamane” w nadgarstku
Koniec skrzydła („palce”)	5–6	5–6, średnio rozcapierzone
Ogon	długi	długi, płytko wcięty; rozłożony wygląda prawie prosto
Głowa	mała	średnia, wystaje umiarkowanie
Ułożenie skrzydeł i lot	wyraźne V; nisko nad trzcinami	płasko, „ręka” lekko opuszczona; stale skręca ogonem

Kania czarna Milvus migrans

Samiec łąkowego czy samiec zbożowego (zimą)?

Łąkowy: smuklejszy, czarny pasek na wierzchu skrzydła, rdzawe kreski na spodzie. Zbożowy (C. cyaneus, zimą): masywniejszy, czysty szary spód, szeroki ciemny pas na tylnej krawędzi skrzydła, więcej czerni na końcu skrzydła, brak paska na wierzchu.

F. Orły osiadłe

Orzeł iberyjski — Aquila adalberti (ang. Spanish Imperial Eagle)

Status: osiadły w regionie.

Rozpiętość: ok. 190–210 cm
Dorosły: ciemnobrązowy z białymi „epoletami” na przedniej krawędzi skrzydła (widoczne na siedząco i w locie) i jasną głową/karkiem.
Młody: jednolicie płowy/rudawy, ciemne lotki.
Historia: endemit Półwyspu Iberyjskiego, jeden z najrzadszych orłów świata; dzięki ochronie i reintrodukcji (m.in. w La Jandzie w prowincji Kadyks) populacja rośnie.

Orzeł iberyjski, ptak siedzący — SiedzącyFot. Own work, CC BY-SA 3.0, Wikimedia Commons

Na co patrzeć: Orzeł iberyjski i podobne gatunki
Cecha	Orzeł iberyjski	Orzeł południowy
Grupa sylwetki	orły	orły (średni orzeł)
Skrzydła	długie i szerokie, krawędzie równoległe	dość długie, węższe niż u innych orłów
Koniec skrzydła („palce”)	7	6
Ogon	średni, prosto ścięty	długi
Głowa	duża, wyraźnie wystaje	wystaje wyraźnie
Ułożenie skrzydeł i lot	płasko	płasko; sylwetka trochę „jastrzębia”

Orzeł południowy Aquila fasciata

Orzeł południowy — Aquila fasciata (ang. Bonelli's Eagle)

Status: osiadły w regionie.

Rozpiętość: ok. 150–170 cm
Dorosły: jasny spód tułowia z ciemnymi kreseczkami, ciemny pas przez spód skrzydła (na pokrywach), jasne lotki, ogon z szerokim ciemnym pasem końcowym; od góry często biała plama na grzbiecie.
Młody: rudawo-płowy spód.
Gdzie: góry i wąwozy (sierras), nie przelatuje masowo.

Orzeł południowy, ptak siedzący — SiedzącyFot. Francesco Veronesi from Italy, CC BY-SA 2.0, Wikimedia Commons

Na co patrzeć: Orzeł południowy i podobne gatunki
Cecha	Orzeł południowy	Orzeł iberyjski	Gadożer
Grupa sylwetki	orły (średni orzeł)	orły	orły
Skrzydła	dość długie, węższe niż u innych orłów	długie i szerokie, krawędzie równoległe	długie i szerokie, z szeroką „ręką”
Koniec skrzydła („palce”)	6	7	6–7
Ogon	długi	średni, prosto ścięty	średni, prosto ścięty, z 3 ciemnymi pasami
Głowa	wystaje wyraźnie	duża, wyraźnie wystaje	duża i okrągła, „sowia”, wystaje szeroko
Ułożenie skrzydeł i lot	płasko; sylwetka trochę „jastrzębia”	płasko	płasko albo z lekko opuszczoną „ręką”; często zawisa

Orzeł iberyjski Aquila adalberti
Gadożer Circaetus gallicus

G. Kaniuk

Kaniuk — Elanus caeruleus (ang. Black-winged Kite)

Status: osiadły w regionie.

Rozpiętość: ok. 75–85 cm
Klucz: mały, biało-szary z czarnymi „ramionami”, czerwone oczy; zawisa jak pustułka; siedzi na słupach i drutach.
Gdzie: otwarte równiny, szczególnie La Janda. Łatwy — nie da się go z niczym pomylić!

Na co patrzeć

Grupa sylwetki: kanie (mała kania)
Skrzydła: spiczaste jak u sokoła, szerokie u nasady
Koniec skrzydła („palce”): słabo widoczne
Ogon: krótki, lekko wcięty
Głowa: duża i okrągła
Ułożenie skrzydeł i lot: zawisa; szybuje ze skrzydłami w V

H. Sokoły i krogulec

Pustułka — Falco tinnunculus (ang. Common Kestrel)

Status: osiadły w regionie, wędrowny.

Klucz: zawisa; samiec — rudy grzbiet w ciemne plamki, szara głowa; czarne pazury.

Na co patrzeć: Pustułka i podobne gatunki
Cecha	Pustułka	Pustułeczka	Drzemlik
Grupa sylwetki	sokoły	sokoły	sokoły
Skrzydła	długie, wąskie, spiczaste (końce tępsze niż u innych sokołów)	jak u pustułki, smuklejsze	krótkie, szerokie u nasady, spiczaste
Koniec skrzydła („palce”)	brak, koniec skrzydła ostry	brak	brak
Ogon	długi, zaokrąglony na końcu	długi, klinowaty: środkowe sterówki wystają	średni
Głowa	krótka	krótka	krótka
Ułożenie skrzydeł i lot	zawisa; uderzenia szybkie i płytkie	zawisa	szybki i niski, tuż nad ziemią; nie zawisa

Pustułeczka Falco naumanni
Drzemlik Falco columbarius

Pustułeczka — Falco naumanni (ang. Lesser Kestrel)

Status: wędrowny, osiadły w regionie.

Klucz: mniejsza i smuklejsza; samiec — grzbiet rudy bez plamek, szaroniebieski pas na skrzydle, czystszy spód skrzydła, środkowe sterówki lekko wystające (ogon klinowaty); jasne pazury.
Gdzie: kolonie w starych budynkach i kościołach andaluzyjskich miasteczek (np. Arcos de la Frontera).

Na co patrzeć: Pustułeczka i podobne gatunki
Cecha	Pustułeczka	Pustułka
Grupa sylwetki	sokoły	sokoły
Skrzydła	jak u pustułki, smuklejsze	długie, wąskie, spiczaste (końce tępsze niż u innych sokołów)
Koniec skrzydła („palce”)	brak	brak, koniec skrzydła ostry
Ogon	długi, klinowaty: środkowe sterówki wystają	długi, zaokrąglony na końcu
Głowa	krótka	krótka
Ułożenie skrzydeł i lot	zawisa	zawisa; uderzenia szybkie i płytkie

Pustułka Falco tinnunculus

Pustułka czy pustułeczka?

Cecha	Pustułka	Pustułeczka
Grzbiet samca	rudy w plamki	rudy, bez plamek
Skrzydło samca	brak szarego pasa	szaroniebieski pas na pokrywach
Pazury	czarne	jasne
Tryb życia	pojedynczo	kolonie
Samice	bardzo podobne — patrz pazury i czystszy spód skrzydła

Kobuz — Falco subbuteo (ang. Eurasian Hobby)

Status: wędrowny.

Smukły sokół o sierpowatych skrzydłach (jak duży jerzyk); ciemne „wąsy”, gęsto kreskowana pierś, rude „portki” u dorosłych. Łowi ważki i ptaki w locie.

Kobuz, ptak siedzący — SiedzącyFot. Shantanu Kuveskar, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons

Na co patrzeć: Kobuz i podobne gatunki
Cecha	Kobuz	Sokół wędrowny	Sokół skalny
Grupa sylwetki	sokoły	sokoły	sokoły
Skrzydła	bardzo długie, sierpowate (jak u jerzyka)	szerokie u nasady, trójkątne, spiczaste	bardzo długie i wąskie
Koniec skrzydła („palce”)	brak	brak	brak
Ogon	krótki do średniego	średni, krótszy niż u pustułki	długi
Głowa	krótka	krótka, masywny tułów	krótka
Ułożenie skrzydeł i lot	zwinny i szybki; łapie owady w locie	mocne uderzenia; pikuje z dużej wysokości	elegancki i elastyczny

Sokół wędrowny Falco peregrinus
Sokół skalny Falco eleonorae

Sokół wędrowny — Falco peregrinus (ang. Peregrine Falcon)

Status: osiadły w regionie, wędrowny.

Masywny, „beczkowaty” tułów, szerokie u nasady trójkątne skrzydła, szerokie czarne wąsy, poprzecznie prążkowany spód. Pikuje z ogromną prędkością.

Na co patrzeć: Sokół wędrowny i podobne gatunki
Cecha	Sokół wędrowny	Kobuz
Grupa sylwetki	sokoły	sokoły
Skrzydła	szerokie u nasady, trójkątne, spiczaste	bardzo długie, sierpowate (jak u jerzyka)
Koniec skrzydła („palce”)	brak	brak
Ogon	średni, krótszy niż u pustułki	krótki do średniego
Głowa	krótka, masywny tułów	krótka
Ułożenie skrzydeł i lot	mocne uderzenia; pikuje z dużej wysokości	zwinny i szybki; łapie owady w locie

Kobuz Falco subbuteo

Sokół skalny (sokół Eleonory) — Falco eleonorae (ang. Eleonora's Falcon)

Status: rzadki, wędrowny.

Długoskrzydły i długoogoniasty; dwie odmiany (jasna i ciemna); od spodu ciemne pokrywy kontrastujące z jaśniejszymi nasadami lotek. Pojawia się sporadycznie, zwykle późnym latem i jesienią.

Sokół skalny jasnej odmiany siedzi na gałęzi, widać białe policzki, ciemne wąsy i kreskowaną rdzawą pierś. — Jasna odmianaFot. Conselleria de Medi Ambient i Mobilitat, Govern des Illes Balears, CC BY-SA 3.0, Wikimedia Commons

Na co patrzeć: Sokół skalny i podobne gatunki
Cecha	Sokół skalny	Kobuz
Grupa sylwetki	sokoły	sokoły
Skrzydła	bardzo długie i wąskie	bardzo długie, sierpowate (jak u jerzyka)
Koniec skrzydła („palce”)	brak	brak
Ogon	długi	krótki do średniego
Głowa	krótka	krótka
Ułożenie skrzydeł i lot	elegancki i elastyczny	zwinny i szybki; łapie owady w locie

Kobuz Falco subbuteo

Krogulec — Accipiter nisus (ang. Eurasian Sparrowhawk)

Status: wędrowny, osiadły w regionie, zimuje.

Krótkie, zaokrąglone skrzydła, długi prosty ogon; lot: seria szybkich uderzeń + ślizg. Jesienią przelatuje w dużych liczbach, zwykle nisko.

Na co patrzeć: Krogulec i podobne gatunki
Cecha	Krogulec	Pustułka
Grupa sylwetki	krogulce	sokoły
Skrzydła	krótkie, zaokrąglone	długie, wąskie, spiczaste (końce tępsze niż u innych sokołów)
Koniec skrzydła („palce”)	6, krótkie	brak, koniec skrzydła ostry
Ogon	długi, prosto ścięty	długi, zaokrąglony na końcu
Głowa	mała	krótka
Ułożenie skrzydeł i lot	seria szybkich uderzeń i ślizg	zawisa; uderzenia szybkie i płytkie

Pustułka Falco tinnunculus

I. Sowy

Sowy regionu (puchacz, płomykówka, pójdźka, syczek, puszczyk, uszatka błotna zimą) mają osobny moduł: Sowy — drapieżniki nocne.

Podsumowanie: „drzewko decyzyjne” w terenie

Olbrzym z krótkim ogonem i głębokimi „palcami”? → sęp (patrz tabela D)
Klinowaty ogon, biało-czarny? → ścierwnik
Wcięty ogon? → kania (czarna czy ruda — patrz A)
Skrzydła w wyraźne V, lot nisko i kołyszący? → błotniak (E)
Zawisa w miejscu? → duży i jasny: gadożer · mały biało-szary: kaniuk · mały rudy: pustułka/pustułeczka
Mała wysunięta głowa, skrzydła płasko, długi ogon? → trzmielojad
Jasny spód + czarne lotki + prosty ogon, wielkość myszołowa? → orzełek włochaty (jasny)
Skrzydła w „M”, nad wodą? → rybołów
Ostre, spiczaste skrzydła? → sokół (H)
Krótkie, okrągłe skrzydła, długi ogon, „uderzenia + ślizg”? → krogulec

Filmy

Źródła

Birds of the World (Cornell Lab): monografie gatunków (część treści płatna)
eBird: Andaluzja: aktualne obserwacje i hotspoty
Wikipedia: Orzełek włochaty i Trzmielojad
xeno-canto: nagrania głosów
Forsman D., Flight Identification of Raptors of Europe, North Africa and the Middle East

Zobacz, posłuchaj, poczytaj

Gatunki z tej lekcji: zdjęcia, gatunki, z którymi łatwo je pomylić, filmy, głosy i źródła. Zdjęcia pochodzą z Wikimedia Commons, a linki do YouTube otwierają wyszukiwanie filmów o danym gatunku.

A. Kanie

Kania czarna — Milvus migrans (ang. Black Kite)

Kania ruda — Milvus milvus (ang. Red Kite)

Kania czarna czy kania ruda?

Kania czarna czy samica błotniaka stawowego?

B. Trzmielojad i myszołowate

Trzmielojad — Pernis apivorus (ang. European Honey Buzzard)

Myszołów — Buteo buteo (ang. Common Buzzard)

Trzmielojad czy myszołów? Klasyka

Kurhannik — Buteo rufinus (ang. Long-legged Buzzard)

C. Orzełek, gadożer, rybołów — „jasne ptaki z ciemnymi lotkami”

Orzełek włochaty — Aquila pennata (ang. Booted Eagle)

Ścierwnik — Neophron percnopterus (ang. Egyptian Vulture)

Gadożer — Circaetus gallicus (ang. Short-toed Snake Eagle)

Rybołów — Pandion haliaetus (ang. Osprey)

Jasny orzełek czy ścierwnik?

Jasny orzełek czy gadożer?

Ciemny orzełek czy kania czarna?

Gadożer czy rybołów?

D. Sępy

Sęp płowy — Gyps fulvus (ang. Griffon Vulture)

Sęp plamisty (sęp Rüppella) — Gyps rueppelli (ang. Rüppell's Vulture)

Sęp kasztanowaty — Aegypius monachus (ang. Cinereous Vulture)

Trzy sępy

E. Błotniaki

Błotniak łąkowy — Circus pygargus (ang. Montagu's Harrier)

Błotniak stawowy — Circus aeruginosus (ang. Western Marsh Harrier)

Samiec łąkowego czy samiec zbożowego (zimą)?

F. Orły osiadłe

Orzeł iberyjski — Aquila adalberti (ang. Spanish Imperial Eagle)

Orzeł południowy — Aquila fasciata (ang. Bonelli's Eagle)

G. Kaniuk

Kaniuk — Elanus caeruleus (ang. Black-winged Kite)

H. Sokoły i krogulec

Pustułka — Falco tinnunculus (ang. Common Kestrel)

Pustułeczka — Falco naumanni (ang. Lesser Kestrel)

Pustułka czy pustułeczka?

Kobuz — Falco subbuteo (ang. Eurasian Hobby)

Sokół wędrowny — Falco peregrinus (ang. Peregrine Falcon)

Sokół skalny (sokół Eleonory) — Falco eleonorae (ang. Eleonora's Falcon)

Krogulec — Accipiter nisus (ang. Eurasian Sparrowhawk)

I. Sowy

Podsumowanie: „drzewko decyzyjne” w terenie

Filmy

Źródła

Zobacz, posłuchaj, poczytaj

Kania czarna Milvus migrans (ang. Black Kite)

Kania ruda Milvus milvus (ang. Red Kite)

Trzmielojad Pernis apivorus (ang. European Honey Buzzard)

Myszołów Buteo buteo (ang. Common Buzzard)

Kurhannik Buteo rufinus (ang. Long-legged Buzzard)

Orzełek włochaty Aquila pennata (ang. Booted Eagle)

Ścierwnik Neophron percnopterus (ang. Egyptian Vulture)

Gadożer Circaetus gallicus (ang. Short-toed Snake Eagle)

Rybołów Pandion haliaetus (ang. Osprey)

Sęp płowy Gyps fulvus (ang. Griffon Vulture)

Sęp plamisty Gyps rueppelli (ang. Rüppell's Vulture)

Sęp kasztanowaty Aegypius monachus (ang. Cinereous Vulture)

Błotniak łąkowy Circus pygargus (ang. Montagu's Harrier)

Błotniak stawowy Circus aeruginosus (ang. Western Marsh Harrier)

Orzeł iberyjski Aquila adalberti (ang. Spanish Imperial Eagle)

Orzeł południowy Aquila fasciata (ang. Bonelli's Eagle)

Kaniuk Elanus caeruleus (ang. Black-winged Kite)

Pustułka Falco tinnunculus (ang. Common Kestrel)

Pustułeczka Falco naumanni (ang. Lesser Kestrel)

Kobuz Falco subbuteo (ang. Eurasian Hobby)

Sokół wędrowny Falco peregrinus (ang. Peregrine Falcon)

Sokół skalny Falco eleonorae (ang. Eleonora's Falcon)

Krogulec Accipiter nisus (ang. Eurasian Sparrowhawk)