Dlaczego tutaj?
Duże ptaki drapieżne — orły, sępy, kanie, trzmielojady — wędrują szybując. Wznoszą się w kominach ciepłego powietrza (termikach), a potem ślizgają się w dół do następnego komina. To niemal darmowa podróż energetycznie.
Problem: nad morzem termik prawie nie ma. Długi przelot nad wodą oznacza wiosłowanie skrzydłami, a na to duży ptak nie ma siły. Dlatego ptaki z zachodniej Europy „lejkiem” zbiegają się tam, gdzie woda jest najwęższa — nad Cieśniną Gibraltarską (ok. 14 km między Punta de Tarifa a Marokiem).
La Milanada: tak miejscowi nazywają zgromadzenia dziesiątek tysięcy kani czarnych czekających na dobre warunki do przelotu.
Efekt: według Fundación Migres co roku przelatuje tu ponad 400 000 ptaków szybujących — ok. 300 000 ptaków drapieżnych i ok. 150 000 bocianów. Regularnie można tu zobaczyć 28 gatunków drapieżników. Najliczniejsze są kania czarna i trzmielojad, dalej orzełek włochaty, gadożer, sęp płowy.
Ciekawostka: Ptaki wędrujące z Europy Środkowej i Wschodniej (także wiele z Polski) korzystają z innego „wąskiego gardła” — Bosforu i Bliskiego Wschodu. Gibraltar to głównie trasa ptaków z Europy Zachodniej, Francji i Półwyspu Iberyjskiego.
Nad samą wodą ptaki nie mają termik, ale potrafią wykorzystywać wiatr znad morza — „halsują” jak żaglówka.
Wiatr decyduje, gdzie stanąć
W cieśninie dominują dwa wiatry:
| Wiatr | Kierunek | Co robią ptaki | Gdzie obserwować |
|---|---|---|---|
| Levante | ze wschodu | Przelatują bezpośrednio nad Tarifą | wybrzeże i wzgórza Tarify |
| Poniente | z zachodu | Punkty odlotu przesuwają się na wschód | Algeciras, Punta Carnero, Cazalla, Gibraltar |
Przy bardzo silnym wietrze ptaki często czekają — krążą nad wzgórzami, siadają, zbierają się w duże stada. Sępy płowe potrafią podchodzić do przelotu wiele razy i zawracać. Dla obserwatora to paradoksalnie świetne dni.
Kalendarz przelotu (orientacyjnie)
Jesień — główny sezon (lipiec–październik)
Przelot w lipcu to nie efekt zmian klimatu — bociany i kanie czarne po prostu wcześnie kończą lęgi. W odróżnieniu od innych „wąskich gardeł” cieśnina działa praktycznie przez cały rok.
| Okres | Gatunki w szczycie |
|---|---|
| lipiec | bocian biały (szczyt koniec lipca), początek przelotu kani czarnej |
| lipiec – październik | kania czarna (przez cały sezon) |
| koniec sierpnia – pocz. września | trzmielojad (masowo), błotniak łąkowy |
| połowa września – pocz. października | szczyt gadożera i orzełka włochatego, bocian czarny, ścierwnik, rybołów |
| październik | sęp płowy, kania ruda, krogulec |
Wiosna (luty–maj)
Dorosłe ptaki zwykle wędrują wcześniej niż młode (jesienią), a młode, niedojrzałe osobniki niektórych gatunków (np. sępów) przelatują wiosną później lub zostają w Afryce na kilka lat.
| Okres | Gatunki |
|---|---|
| od końca listopada – marzec | bocian biały |
| luty – marzec | kania czarna, gadożer |
| luty – maj | orły, orzełki, błotniaki, ścierwnik |
| koniec kwietnia – czerwiec | trzmielojad (przylatuje najpóźniej) |
Filmy
- YouTube: przelot ptaków drapieżnych nad Cieśniną Gibraltarską
- YouTube: kanie czarne nad Tarifą (milanada)
- YouTube: bociany białe przelatujące nad cieśniną
- YouTube: sępy płowe krążące w kominie termicznym
Źródła
- Fundación Migres: Programa Migres: liczenia przelotu w cieśninie
- Wikipedia: Cieśnina Gibraltarska
- Wikipedia: Bird migration: wędrówki ptaków, szybowanie i „wąskie gardła”
- Wikipedia: Thermal: kominy termiczne
- SEO/BirdLife: hiszpańskie towarzystwo ornitologiczne
Mini-quiz
- Dlaczego orły unikają przelotu nad szerokim morzem?
- Wieje silny Levante. Jedziesz do Tarify czy na Gibraltar?
- Chcesz zobaczyć masowy przelot trzmielojadów. Który tydzień wybierzesz?
Odpowiedzi
- Nad wodą brak termik — musiałyby lecieć aktywnie, machając skrzydłami, co jest dla nich zbyt kosztowne.
- Do Tarify — przy Levante ptaki przelatują bezpośrednio nad nią.
- Koniec sierpnia / początek września.