Przejdź do treści
World of Raptors
B10 Wiek i upierzenie dużych orłówLekcja 3 z 5

Bielik: pięć lat do białego ogona

Czytanie: około 3 minut

Bielik to ptak, na którym najłatwiej nauczyć się oceniać wiek: jest duży, w Polsce coraz liczniejszy, zimą zbiera się w grupy, a różnica między młodym a dorosłym widać gołym okiem. Zanim jednak młody bielik dostanie biały ogon i jasną głowę, minie ok. pięć lat, a po drodze przejdzie przez kilka szat. W tej lekcji idziesz z nim przez te lata.

Bielik — Haliaeetus albicilla

Bielik Haliaeetus albicilla (ang. White-tailed Eagle) to największy ptak drapieżny Polski, z rozpiętością skrzydeł ponad dwa metry. Dorosły jest brązowy, z jasną, płowoszarą głową, ogromnym żółtym dziobem i białym, klinowatym ogonem. Młody wygląda zupełnie inaczej. Na planszy poniżej, wśród zdjęć, jest też młody ptak.

W locieFot. Yathin S Krishnappa, CC BY-SA 3.0, Wikimedia Commons
SiedzącyFot. LG Nyqvist, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons
Młody ptakFot. Littleisland lighthouse, CC BY-SA 2.0, Wikimedia Commons
Na co patrzeć: Bielik i podobne gatunki
CechaBielikOrzeł przedniRybołów
Grupa sylwetkiorłyorłyrybołów
Skrzydłabardzo długie i szerokie, prostokątne jak drzwidługie, zwężone u nasady, tylna krawędź w kształcie „S”bardzo długie i wąskie, mocno zgięte w nadgarstku
Koniec skrzydła („palce”)7, głębokie74, długie
Ogonkrótki, klinowatydługi, zaokrąglonykrótki, prosto ścięty
Głowaogromna, z dziobem wystaje prawie tak daleko jak ogonśrednia, wystaje mniej niż u bielikamała, wystaje
Ułożenie skrzydeł i lotpłaskopłytkie Vskrzydła w „M” jak u mewy

Rok po roku

Młody bielik: ciemny i pstry, ale sylwetka ta sama, szerokie skrzydła jak deska i masywna głowaFot. Andreas Weith, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons
Dorosły bielik w Polsce: jasna głowa, żółty dziób i biały ogonFot. Andreas Weith, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons
WiekJak wygląda
1. rok (szata młodociana)cały ciemnobrązowy, z jaśniejszymi środkami piór na grzbiecie i piersi, przez co wygląda pstro; ciemny dziób i ciemne oko; ogon ciemny, z jaśniejszymi środkami sterówek; równa tylna krawędź skrzydeł, lotki II-rzędowe i ogon dłuższe niż u dorosłego
2.–3. rok (szata przejściowa)często jaśniejszy niż młody: płowy, plamisty brzuch i pierś, jasne pachy i pasy na spodzie skrzydeł; dziób zaczyna żółknąć od nasady; ogon jaśnieje, z ciemnym brzegiem; tylna krawędź skrzydeł postrzępiona
4. rokciemnieje znowu; głowa jaśniejsza, dziób w dużej części żółty, ogon prawie biały z ciemnym brzegiem i plamkami
5. rok i później (szata dorosła)jasna głowa, żółty dziób, jasne oko i biały ogon; skrzydła brązowe, równiejsze

Tempo jest różne u różnych ptaków: niektóre bieliki mają prawie biały ogon już w czwartym roku, inne jeszcze w szóstym noszą ciemne plamki. W terenie wystarczy więc ocena: młody, w szacie przejściowej, dorosły.

Zimowisko jako sala ćwiczeń

Bieliki na zimowisku w Polsce: dorosły z białym ogonem i jasną głową wśród ciemnych, pstrych młodychFot. Andreas Weith, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons

Zimą bieliki z Polski i z północy zbierają się nad niezamarzniętymi wodami, przy stawach rybnych i padlinie. W jednym miejscu siedzi wtedy kilka, kilkanaście, a w dobrych miejscach nawet kilkadziesiąt ptaków w różnym wieku. To najlepsza okazja, żeby porównać szaty obok siebie: ptaki dorosłe, ciemne młode z pierwszego roku i jaśniejsze, plamiste ptaki w szacie przejściowej. Z proporcji młodych i dorosłych można też wnioskować, jak udały się lęgi.

Z czym pomylić młodego bielika

  • Orlik grubodzioby albo orzeł przedni: młody bielik ma dłuższą szyję i głowę wysuniętą daleko przed skrzydła, prawie tak daleko, jak ogon sięga za nie, i skrzydła jak równa deska z głębokimi „palcami”.
  • Sęp: z daleka szybujący młody bielik o szerokich skrzydłach bywa brany za sępa, ale ma dużo dłuższą, wyraźnie wysuniętą głowę z ciężkim dziobem i dłuższy ogon.

Źródła

  • D. Forsman, Flight Identification of Raptors of Europe, North Africa and the Middle East, Christopher Helm 2016
  • B2 · Gatunki i pary w tym kursie

Mini-quiz

  1. Jak wygląda bielik w pierwszym roku życia?
  2. Co dzieje się z dziobem bielika w kolejnych latach?
  3. W którym wieku bielik ma zwykle szatę dorosłą?
  4. Dlaczego zimowisko to dobre miejsce do nauki oceny wieku?
  5. Po czym odróżnisz młodego bielika od sępa?
Odpowiedzi
  1. Cały ciemnobrązowy i pstry, z ciemnym dziobem i okiem, ciemnym ogonem z jaśniejszymi środkami piór i równą tylną krawędzią skrzydeł.
  2. Żółknie stopniowo, od nasady, aż w szacie dorosłej jest cały żółty.
  3. Od mniej więcej piątego roku, choć tempo jest różne u różnych ptaków.
  4. Bo siedzi tam razem wiele bielików w różnym wieku i można porównać szaty obok siebie.
  5. Bielik ma dużo dłuższą, wysuniętą głowę z ciężkim dziobem i dłuższy ogon.

Zobacz, posłuchaj, poczytaj

Gatunki z tej lekcji: zdjęcia, gatunki, z którymi łatwo je pomylić, filmy, głosy i źródła. Zdjęcia pochodzą z Wikimedia Commons, a linki do YouTube otwierają wyszukiwanie filmów o danym gatunku.