Ścieżka B: Rozpoznawanie w terenie
B10: Wiek i upierzenie dużych orłów
Ciemny, pstry bielik z ciemnym dziobem to ptak w pierwszych latach życia; bielik z białym ogonem i żółtym dziobem ma co najmniej pięć lat. Duże orły przez kilka lat zmieniają szatę, a tylna krawędź ich skrzydeł zdradza, czy pierzyły się już choć raz. Ten moduł uczy czytać wiek z upierzenia, tak jak robią to doświadczeni obserwatorzy.
- lekcji
- 5
- gatunki z atlasu
- 3
- nauki + obserwacje
- ok. 2 h
- quiz
- 1
Bielik, ptak siedzący. Fot. LG Nyqvist, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons
Lekcje
- Lekcja 1: Po co oceniać wiekNa zimowisku bielików nad zalewem siedzi na lodzie dwadzieścia ptaków: kilka ma białe ogony i jasne głowy, reszta jest ciemna i pstra. Doświadczony obserwator powie od razu, ile jest dorosłych, a ile młodych, i co to mówi o tym, jak udały się lęgi. W tej lekcji poznajesz, po co ocenia się wiek ptaków drapieżnych i jakich słów się przy tym używa.
- Lekcja 2: Pierzenie falami i tylna krawędź skrzydłaNajlepszym zegarem dużego orła nie jest kolor jego piór, tylko ich kształt i długość, a zwłaszcza tylna krawędź skrzydła. W tej lekcji sprawdzasz, jak duże orły wymieniają lotki i dlaczego dzięki temu z daleka, pod światło, da się powiedzieć, czy ptak jest młody.
- Lekcja 3: Bielik: pięć lat do białego ogonaBielik to ptak, na którym najłatwiej nauczyć się oceniać wiek: jest duży, w Polsce coraz liczniejszy, zimą zbiera się w grupy, a różnica między młodym a dorosłym widać gołym okiem. Zanim jednak młody bielik dostanie biały ogon i jasną głowę, minie ok. pięć lat, a po drodze przejdzie przez kilka szat. W tej lekcji idziesz z nim przez te lata.
- Lekcja 4: Orzeł przedni, orzeł iberyjski i sęp płowyTrzy duże ptaki, które w Hiszpanii możesz zobaczyć jednego dnia, i trzy różne sposoby dorastania. Młody orzeł przedni ma białe plamy, których dorosły nie ma; młody orzeł iberyjski jest płowy, a dorosły prawie czarny; młody sęp płowy różni się od dorosłego głównie kryzą wokół szyi. W tej lekcji uczysz się czytać wiek u każdego z nich.
- Lekcja 5: Ćwiczenia i obserwacjeWiek najlepiej ćwiczyć na żywych ptakach: na zimowisku bielików, w karmisku sępów albo na punkcie przelotu, gdzie duże orły przelatują nisko. Najpierw jednak quiz, który zalicza moduł, i ćwiczenie z opisu.
Po co ten moduł
B1 · Upierzenie, wiek i płeć mówi w kilku zdaniach, że młode duże orły wyglądają inaczej niż dorosłe. Ten moduł rozwija ten temat dla ptaków, przy których ma to największe znaczenie: bielika, orła przedniego, orła iberyjskiego i sępa płowego. U tych gatunków dojście do szaty dorosłej trwa cztery, pięć lat albo dłużej, a po drodze ptak przechodzi przez kilka szat, które łatwo pomylić z innym gatunkiem.
Ocena wieku to nie tylko ciekawostka: z proporcji młodych i dorosłych w stadzie na zimowisku albo na punkcie obserwacyjnym badacze wnioskują, jak udały się lęgi, a dla obserwatora wiek bywa kluczem do rozpoznania gatunku.
Po ukończeniu modułu potrafisz:
- Wyjaśnić, dlaczego duże orły zmieniają szatę przez kilka lat i jak wygląda ich pierzenie falami.
- Odróżnić młodego orła od dorosłego po tylnej krawędzi skrzydła i ogonie.
- Ocenić wiek bielika, orła przedniego i orła iberyjskiego w przybliżeniu: młody, ptak w szacie przejściowej, dorosły.
- Odróżnić młodego sępa płowego od dorosłego.
Tempo zmiany szaty różni się między osobnikami: jeden bielik może mieć biały ogon już w czwartym roku, inny dopiero w szóstym. Dlatego w terenie ocenia się wiek w przybliżeniu („młody”, „szata przejściowa, ok. 3. rok”, „dorosły”), a nie co do roku. Moduł ma na razie zdjęcia ptaków młodych i dorosłych; zdjęcia szat przejściowych zostaną dodane później.