Przejdź do treści
World of Raptors
B1 Metoda rozpoznawania w locieLekcja 3 z 5

Upierzenie, wiek i płeć

Czytanie: około 2 minut

Kolory i wzory są trzecie w kolejności, ale potrzebne, żeby rozróżnić gatunki w obrębie grupy. Najpierw słownictwo, potem trzy rzeczy, które najczęściej mylą: wiek, płeć i odmiany barwne.

Topografia skrzydła (widok od spodu)

CzęśćGdzieNa co patrzeć
Lotki I-rzędowe („ręka”)zewnętrzna część skrzydła, od nadgarstka do końcaciemne końce, jasne „okna”, liczba „palców”
Lotki II-rzędowe („ramię”)wewnętrzna część tylnej krawędziprążki, ciemny pas na tylnej krawędzi
Pokrywy podskrzydłoweprzednia połowa spodu skrzydłajaśniejsze czy ciemniejsze od lotek?
Nadgarstekzgięcie skrzydłaplama nadgarstkowa: myszołowy, rybołów
Pas końcowyszeroki ciemny pas na tylnej krawędzi skrzydła lub końcu ogonatypowy dla dorosłych wielu gatunków

Na tułowiu i ogonie

  • Ogon: liczba i szerokość prążków, pas końcowy, kolor (np. rudy u kani rudej, biały u dorosłego bielika).
  • Kuper: biały u samic błotniaków zbożowego i łąkowego (tzw. ringtail).
  • Pierś i brzuch: kreski podłużne, prążki poprzeczne, jednolity kolor, ciemny „pas” przez brzuch (myszołów) albo ciemna plama na brzuchu (myszołów włochaty).
  • Głowa: „wąsy” u sokołów, jasna brew u jastrzębia, pas przez oko u rybołowa.

Wiek

Kilka bielików na ziemi i w powietrzu; jeden ptak ma biały ogon i jasną głowę, pozostałe są ciemnobrązowe i pstre
Bieliki na zimowisku w Polsce: dorosły z białym ogonem i jasną głową wśród ciemnych, pstrych młodychFot. Andreas Weith, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons
Ciemny orzeł w locie od spodu, z dużymi białymi plamami u nasady lotek i białym ogonem zakończonym czarnym pasem
Młody orzeł przedni (pierwsza zima): białe plamy na skrzydłach i biały ogon z czarnym pasem końcowymFot. Dewhurst, Donna, Public domain, Wikimedia Commons
Ptak drapieżny w locie od spodu; w obu skrzydłach brakuje kilku lotek, a w środku ogona jest przerwa
Pierzenie: symetryczne luki w lotkach obu skrzydeł i „rozdwojony” ogon (myszołów szerokoskrzydły, gatunek amerykański)Fot. Paul Danese, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons

U dużych drapieżników młode wyglądają inaczej niż dorosłe, czasem przez kilka lat.

  • Bielik osiąga pełne ubarwienie dorosłe (biały ogon, jasna głowa, żółty dziób) dopiero w wieku ok. 5 lat. Wcześniej jest ciemny i pstry.
  • Orzeł przedni: młode mają białe plamy na skrzydłach i biały ogon z czarnym pasem.
  • Ogólna zasada: młode często mają równiejszą tylną krawędź skrzydła (wszystkie pióra z jednego pokolenia), a dorosłe wyraźniejszy pas końcowy i czasem „schodkową” krawędź, bo pierzą się stopniowo.
  • Pierzenie: brakujące lotki widać latem jako „dziury” w skrzydle. Symetryczne dziury w obu skrzydłach to pierzenie, nie uszkodzenie.

Płeć

  • U większości drapieżników samica jest większa od samca, najbardziej u krogulca, gdzie samica bywa prawie dwa razy cięższa.
  • U niektórych gatunków płci różnią się kolorami: błotniaki (samce szare, samice brązowe), pustułka (samiec z szarą głową i ogonem), krogulec (samiec z rudymi policzkami).
  • U orłów i sępów płci wyglądają podobnie.

Odmiany barwne

Myszołów o jasnej, białawej piersi siedzący na gałęzi na tle szarego nieba
Jasny myszołów: biała pierś z brązowymi plamamiFot. Frank Vassen from Brussels, Belgium, CC BY 2.0, Wikimedia Commons
Ciemnobrązowy myszołów siedzący na drewnianym płocie
Ciemny myszołów: prawie jednolicie czekoladowy, a to ten sam gatunekFot. Martin Pettitt, CC BY 2.0, Wikimedia Commons

Niektóre gatunki mają osobniki jasne, pośrednie i ciemne:

  • myszołów: od prawie białych do czekoladowych,
  • trzmielojad: jeszcze większa zmienność,
  • orzełek włochaty: wyraźna odmiana jasna i ciemna.

Dlatego u tych gatunków nie opieraj się na kolorze, tylko na sylwetce, proporcjach i wzorze ogona.

Filmy

Źródła

Mini-quiz

  1. Jak się nazywa ciemna plama na zgięciu skrzydła od spodu?
  2. Latem widzisz myszołowa z symetrycznymi „dziurami” w obu skrzydłach. Co się dzieje?
  3. Dlaczego kolor myszołowa to słaba wskazówka?
Odpowiedzi
  1. Plama nadgarstkowa.
  2. Ptak się pierzy, czyli wymienia lotki.
  3. Myszołów ma odmiany barwne od prawie białej do bardzo ciemnej.