Przejdź do treści
World of Raptors
A12 Krukowate: sąsiedzi drapieżnikówLekcja 1 z 5

Kim są krukowate

Czytanie: około 4 minut

Kruk, wrona, gawron, kawka, sroka, sójka i orzechówka: siedem ptaków, które w Polsce widuje się na co dzień albo przynajmniej da się zobaczyć bez wielkiego wysiłku. Wszystkie należą do jednej rodziny, krukowatych. W tej lekcji dowiadujesz się, co je łączy, dlaczego uważa się je za jedne z najinteligentniejszych ptaków świata i czego w tej inteligencji wciąż nie wiemy.

Rodzina krukowatych

Krukowate (Corvidae) to rodzina ptaków wróblowych, licząca ok. 130 gatunków i rozprzestrzeniona na wszystkich kontynentach poza Antarktydą. Należą do niej największe ptaki wróblowe świata: kruk waży nawet ponad kilogram, więcej niż myszołów. Mimo rozmiarów krukowate mają typowe cechy wróblowych: stopę z trzema palcami do przodu i jednym do tyłu, przystosowaną do siedzenia na gałęzi, i złożoną krtań dolną (zob. A9 · Wnętrze), dzięki której potrafią wydawać wiele różnych dźwięków, a niektóre naśladują nawet ludzką mowę.

Nie są ptakami drapieżnymi. Jedzą prawie wszystko: owady, dżdżownice, nasiona, owoce, jaja i pisklęta innych ptaków, padlinę i odpadki. Nie mają szponów ani haczykowatego dzioba, a zdobycz przytrzymują stopą i rozrywają mocnym, prostym dziobem (porównaj w A1 · Co czyni drapieżnika drapieżnikiem).

Ptaki z mózgiem małpy

Krukowate mają w stosunku do ciała duży mózg, a w jego przedniej części bardzo dużo neuronów: badanie z 2016 roku (Olkowicz i in.) pokazało, że kruk i gawron mają w przodomózgowiu tyle neuronów, ile niektóre małpy, choć ich mózg jest dużo mniejszy, bo neurony ptaków są drobniejsze i gęściej upakowane. Co z tym robią? Kilka przykładów z badań:

  • Planowanie. W doświadczeniu szwedzkich badaczy (Kabadayi i Osvath, 2017) kruki wybierały narzędzie albo żeton, który miał im się przydać dopiero następnego dnia, a odkładały nagrodę, którą mogły dostać od razu.
  • Narzędzia. Wrony z Nowej Kaledonii, Corvus moneduloides, robią z gałązek i liści haczyki i sondy do wyciągania larw z drewna, a młode uczą się tego od dorosłych. U europejskich krukowatych używanie narzędzi jest rzadkie, ale w niewoli gawrony i kruki potrafią rozwiązywać zadania wymagające narzędzi.
  • Zapamiętywanie twarzy. W Seattle badacze, którzy łapali i obrączkowali wrony w maskach, byli potem przez lata obszczekiwani przez wrony za każdym razem, gdy zakładali tę samą maskę, także przez wrony, które same nigdy nie były złapane (Marzluff i in., 2010).
  • Lustro. W jednym badaniu (Prior i in., 2008) sroki usiłowały pozbyć się kolorowej kropki naklejonej na pióra, gdy widziały ją w lustrze, co uznano za oznakę rozpoznawania siebie. Późniejsza próba powtórzenia tego wyniku (Soler i in., 2020) się nie udała, więc sprawa jest otwarta.

Badania inteligencji zwierząt łatwo przecenić. Wiele doświadczeń prowadzi się na kilku osobnikach w niewoli, a to, co wygląda jak „rozumienie”, czasem da się wyjaśnić prostszym uczeniem się. Dlatego warto czytać takie wyniki z ciekawością, ale ostrożnie.

Spiżarnie i pamięć

Wiele krukowatych robi zapasy, a do ich odnajdywania potrzebuje dobrej pamięci przestrzennej.

  • Sójka jesienią zbiera żołędzie i zakopuje je pojedynczo w ziemi, czasem kilka tysięcy w jeden sezon, i odnajduje wiele z nich zimą i wiosną. Te, których nie znajdzie, kiełkują: sójka sadzi w ten sposób dęby, często daleko od drzewa, z którego zebrała żołędzie.
  • Orzechówka chowa orzechy laskowe i nasiona limby albo sosny i odnajduje dużą część z nich nawet spod śniegu, kilka miesięcy później.
  • Kruki chowają nadmiar mięsa i potrafią przenieść schowek, jeśli zauważą, że obserwuje je inny kruk.

To ten sam pomysł, co spiżarnie sóweczki i dzierzb (zob. ciekawostki i A8), ale u krukowatych połączony z pamięcią, która pozwala odnaleźć tysiące schowków.

Życie społeczne

Krukowate żyją w parach albo w grupach, często bardzo złożonych:

  • Kruki łączą się w pary na wiele lat, a para broni dużego terytorium. Młode kruki przez kilka lat wędrują w grupach, które zbierają się wieczorem na wspólne noclegowiska.
  • Gawrony gnieżdżą się w koloniach, czasem po kilkaset gniazd na kilku drzewach, i żerują stadami na polach.
  • Kawki żyją w koloniach w dziuplach, kominach i wieżach, w parach, które trzymają się razem przez lata.

Źródła

  • S. Olkowicz i in., „Birds have primate-like numbers of neurons in the forebrain”, PNAS 113 (2016)
  • C. Kabadayi, M. Osvath, „Ravens parallel great apes in flexible planning for tool-use and bartering”, Science 357 (2017)
  • J. M. Marzluff i in., „Lasting recognition of threatening people by wild American crows”, Animal Behaviour 79 (2010)
  • H. Prior, A. Schwarz, O. Güntürkün, „Mirror-induced behavior in the magpie (Pica pica): evidence of self-recognition”, PLoS Biology 6 (2008)
  • M. Soler i in., „Replication of the mirror mark test experiment in the magpie (Pica pica) does not provide evidence of self-recognition”, Journal of Comparative Psychology 134 (2020)
  • N. J. Emery, N. S. Clayton, „The mentality of crows: convergent evolution of intelligence in corvids and apes”, Science 306 (2004)

Mini-quiz

  1. Do jakiego rzędu należą krukowate i co to oznacza dla budowy ich stóp?
  2. Co pokazało badanie Olkowicz i in. z 2016 roku?
  3. Co zrobiły kruki w doświadczeniu z planowaniem?
  4. Dlaczego wynik badania sroki przed lustrem jest uważany za niepewny?
  5. Jak sójka „sadzi” dęby?
Odpowiedzi
  1. Do wróblowych; mają stopę z trzema palcami do przodu i jednym do tyłu, do siedzenia na gałęzi, bez szponów drapieżnika.
  2. Że kruk i gawron mają w przodomózgowiu tyle neuronów, ile niektóre małpy, bo ich neurony są drobniejsze i gęściej upakowane.
  3. Wybierały narzędzie albo żeton, który miał się przydać dopiero następnego dnia, zamiast nagrody dostępnej od razu.
  4. Bo późniejsza próba powtórzenia (2020) się nie udała.
  5. Zakopuje żołędzie na zapas, a te, których nie odnajdzie, kiełkują, często daleko od drzewa, z którego je zebrała.