Ścieżka A: Biologia
A12: Krukowate: sąsiedzi drapieżników
Wrony gonią myszołowa, zanim zobaczysz go sama. Kruk krąży nad zboczem jak orzeł i bywa z nim mylony. W starym gnieździe sroki wychowuje młode uszatka, a w gnieździe wrony kobuz. Krukowate to najbliżsi sąsiedzi ptaków drapieżnych, a do tego jedne z najinteligentniejszych ptaków świata. Ten moduł pokazuje, kim są i co ich łączy z drapieżnikami.
- lekcji
- 5
- gatunki z atlasu
- 2
- nauki + obserwacje
- ok. 2,5 h
- quiz
- 1
Uszatka, w locie. Fot. Peter Trimming from Croydon, England, CC BY 2.0, Wikimedia Commons
Lekcje
- Lekcja 1: Kim są krukowateKruk, wrona, gawron, kawka, sroka, sójka i orzechówka: siedem ptaków, które w Polsce widuje się na co dzień albo przynajmniej da się zobaczyć bez wielkiego wysiłku. Wszystkie należą do jednej rodziny, krukowatych. W tej lekcji dowiadujesz się, co je łączy, dlaczego uważa się je za jedne z najinteligentniejszych ptaków świata i czego w tej inteligencji wciąż nie wiemy.
- Lekcja 2: Jak rozpoznawać krukowateKrukowate są duże, często czarne i hałaśliwe, więc łatwo je zauważyć, ale trudniej odróżnić od siebie: wrona od gawrona, gawron od kruka, a kruk z daleka od orła. W tej lekcji poznajesz krukowate Polski i Hiszpanii po kolei, uczysz się, po czym je rozróżniać, i jak nie pomylić kruka z ptakiem drapieżnym.
- Lekcja 3: Krukowate i drapieżnikiWrona przegania myszołowa, kobuz wychowuje młode w starym gnieździe wrony, kruk przylatuje do padliny razem z bielikiem, a jastrząb łapie srokę na skraju wsi. Krukowate i ptaki drapieżne są ze sobą powiązane na tyle sposobów, że trudno obserwować jedne, nie widząc drugich. W tej lekcji poznajesz te powiązania i dowiadujesz się, jak krukowate mogą pomóc obserwatorowi znaleźć drapieżnika.
- Lekcja 4: Życie obok ludziMało które dzikie ptaki tak dobrze nauczyły się żyć z ludźmi jak krukowate. Wrony rozbijają orzechy, rzucając je na asfalt, kawki mieszkają w kominach, gawrony zakładają kolonie w parkach w środku miast, a sroki kradną jedzenie z balkonów. W tej lekcji przyglądasz się krukowatym w mieście i na wsi, i temu, jak ludzie przez wieki je postrzegali.
- Lekcja 5: Ćwiczenia i obserwacjeKrukowate są wszędzie, więc najlepszym ćwiczeniem jest wyjść za próg. Najpierw jednak quiz, który zalicza moduł, a potem trzy zadania terenowe: rozpoznawanie, przeganianie drapieżników i zimowe noclegowiska.
Po co ten moduł
Kto obserwuje ptaki drapieżne, ciągle widzi krukowate. To one najczęściej pierwsze zauważają drapieżnika i podnoszą alarm, budują gniazda, z których potem korzystają sokoły i sowy, kręcą się przy padlinie obok bielików i kań, a same są zdobyczą jastrzębia i puchacza. Kruk z daleka łudząco przypomina drapieżnika, o czym mówi B1 · Warunki i pułapki. Warto więc znać krukowate, ich wygląd, głosy i zachowanie, tak samo dobrze jak same drapieżniki.
Krukowate nie są ptakami drapieżnymi: to ptaki wróblowe, najwięksi przedstawiciele tego rzędu. Dlatego nie ma ich w atlasie ani na fiszkach kursu; moduł opisuje je w lekcjach.
Po ukończeniu modułu potrafisz:
- Wymienić krukowate Polski i Hiszpanii i rozpoznać je po wielkości, sylwetce, locie i głosie.
- Odróżnić kruka od ptaka drapieżnego w locie.
- Opisać, na czym polega inteligencja krukowatych, i oddzielić to, co dobrze zbadane, od tego, co sporne.
- Wyjaśnić relacje krukowatych z ptakami drapieżnymi: alarm i przeganianie, gniazda, padlina, drapieżnictwo.
- Opowiedzieć, jak krukowate żyją obok ludzi, w mieście i na wsi.
Badania inteligencji krukowatych prowadzi się często na kilku ptakach w niewoli, a ich wyniki bywają różnie interpretowane i nie zawsze udaje się je powtórzyć. Tam, gdzie tak jest, lekcje mówią o tym wprost. Wymiary ptaków są orientacyjne, za przewodnikiem Collinsa.