Ptaki wróblowe
Wróblowe (Passeriformes) to ponad połowa wszystkich gatunków ptaków na świecie, ok. sześć tysięcy. Łączy je budowa stopy: trzy palce do przodu i jeden do tyłu, z mechanizmem, który pozwala pewnie trzymać się gałęzi, i złożona krtań dolna, dzięki której wiele z nich śpiewa (zobacz A9 · Wnętrze). Do wróblowych należą też krukowate i dzierzby, które nabijają zdobycz na ciernie.
Badania DNA pokazały, że najbliższymi krewnymi wróblowych są papugi, a zaraz dalej sokoły (zob. A1 · Drzewo rodowe). Sokół, który łapie skowronka, poluje więc na swojego dalekiego kuzyna.
Nie wszystkie małe ptaki są wróblowymi. Jerzyki, choć podobne do jaskółek, są bliżej spokrewnione z kolibrami; dzięcioły tworzą własny rząd; gołębie też są osobno.
Jak zacząć rozpoznawać
Ta sama metoda, która działa przy ptakach drapieżnych (zob. B1 · Metoda), działa przy małych ptakach, tylko w innej kolejności:
- Wielkość w porównaniu ze znanym ptakiem: mniejszy od wróbla, jak wróbel, jak szpak, jak kos (zob. ptasia miarka w B7).
- Kształt dzioba: gruby i stożkowaty u ptaków jedzących nasiona (wróble, zięby, trznadle), cienki i spiczasty u owadożernych (rudzik, pokrzewki, świstunki).
- Zachowanie: wspina się po pniu (kowalik, pełzacz), skacze po ziemi (kos, rudzik), chodzi (szpak, pliszka), wisi głową w dół na gałązce (sikory).
- Głos: wielu małych ptaków łatwiej posłuchać niż zobaczyć. Wiosną las rozpoznaje się uchem.
- Środowisko i pora roku: skowronek nad polem wiosną, gile i jemiołuszki zimą.
Dlaczego są ważne dla drapieżników
Małe ptaki są dla wielu drapieżników głównym pokarmem:
| Drapieżnik | Główne ofiary wśród małych ptaków |
|---|---|
| krogulec | wróble, sikory, zięby, szpaki, kosy, drozdy; samica większe niż samiec |
| jastrząb | większe: gołębie, kosy, drozdy, szpaki, krukowate |
| kobuz | jaskółki, jerzyki, skowronki, a latem duże owady |
| drzemlik | zimą skowronki, świergotki, trznadle, łuszczaki na polach |
| sokół wędrowny | gołębie, szpaki, drozdy, kaczki; ptaki wielkości gołębia |
| sóweczka | sikory, mysikróliki, zięby, a do tego drobne gryzonie |
| pustułka | głównie gryzonie, ale też wróble i inne małe ptaki, zwłaszcza w mieście |
O tym, jak każdy z nich poluje, jest w kolejnych lekcjach i w A3 · Strategie łowieckie.
Źródła
- L. Svensson i in., Przewodnik Collinsa. Ptaki Europy i obszaru śródziemnomorskiego
- I. Newton, The Sparrowhawk, T & AD Poyser 1986
- Monitoring Ptaków Polski (GIOŚ, OTOP, Muzeum i Instytut Zoologii PAN)
Mini-quiz
- Jaką część gatunków ptaków świata stanowią wróblowe?
- Czym różni się dziób ptaka jedzącego nasiona od dzioba owadożercy?
- Które ptaki z tej lekcji nie są wróblowymi, choć są małe?
- Na jakie małe ptaki poluje kobuz, a na jakie drzemlik?
Odpowiedzi
- Ponad połowę, ok. sześć tysięcy gatunków.
- Ptak jedzący nasiona ma gruby, stożkowaty dziób, owadożerca cienki i spiczasty.
- Jerzyki, dzięcioły, gołębie.
- Kobuz na jaskółki, jerzyki i skowronki, drzemlik zimą na skowronki, świergotki, trznadle i łuszczaki.